Οι Σπαρτιάτες και οι άλλοι.- Μέρος β'

 Ποιοί ήταν οι Σπαρτιάτες; Αυτό είναι τόσο ξεκάθαρο όσο κι ο μέλανας ζωμός ,που γεύονταν καθημερινά. Οι ίδιοι δήλωναν Δωριείς, όπως οι Μεσσήνιοι, αλλά στην πραγματικότητα τους χώριζαν κόσμοι ολόκληροι κι όχι μόνο τα βουνά του Ταϋγέτου. Το μόνο κοινό που είχαν σίγουρα ήταν ο ουρανός.  Απ'τις δυο πλευρές των βουνών ,τιμούσαν -δίπλα στην νεόφερτη θεά Άρτεμη -τον αυτόχθονα θεό Ποσειδώνα. Στην περιοχή επικρατούσε η απόλυτη αντίφαση :ειρήνη στη Μεσσήνη, πολεμική διάθεση στη Λακωνία-έτσι ήθελαν ν' αποκαλούν τη χώρα τους οι Σπαρτάτες. Δεν τους ταίριαζε καθόλου -ως εικόνα- πως οι ''κακοί'' Δωριείς υπήρξαν οι πρώτοι ευεργέτες του κόσμου. Οι ηγέτες των Σπαρτιατών απαγόρευαν τον φόβο. Ο περίφημος Λκούργος έλεγε πως δεν έπρεπε να φοβούνται ούτε ζωντανούς, ούτε νεκρούς. Οπότε, έπρεπε να εξαφανιστούν όλοι όσοι προκαλούσαν φόβο.
 Οι Μεσσήνιοι είχαν ένα όραμα, οι Σπαρτιάτες ίσως  ένα τραύμα. Ίσως κάτι που τους καταπίεζε -και που ήθελαν ν' αποσιωπήσουν -να είχε κωδικοποιηθεί στη συμπεριφορά τους. Για κάποιο λόγο δεν ένιωθαν άνετα με όλους τους υπόλοιπους και ισχυρίζονταν πως απεχθάνονταν την δικτατορία. Έτσι ο Λυκούργος, ο μυθικός νομοθέτης τους, εμπνεύστηκε έναν τρόπο διακβέρνησης που την καθιστούσε αδύνατη. Πολλοί ιστορικοί θεώρησαν πως ο Λυκούργος υπήρξε μια μυθική-συμβολική φιγούρα. Άλλοι πάλι πιστεύουν πως υπήρξε πραγματικά και πως έφτιαξε την ευφυή νομοθεσία του γύρω στο 800 π.Χ. Όρισε διπλή βασιλεία-δύο βασιλιάδες ήταν καλύτερα, γιατί μπορούσε ο ένας να ελέγχει τον άλλον. Κι επειδή ούτε αυτό ήταν αρκετό, διορίστηκαν και οι πέντε έφοροι, που μεριμνούσαν τόσο για το λαό,όσο και για τους δυο βασιλιάδες. Για να εξασφαλίσει ακόμα μεγαλύτερο έλεγχο, ο Λυκούργος εισήγαγε την Γερουσία ως σημαντική καινοτομία. Αυτό το συμβούλιο των σοφών γερόντων δυνάμωνε την πεπόίθηση των πολιτών και δεν τους άφηνε να παρεκκλίνουν από θαυμασμό προς τους βασιλείς-ούτε όμως άφηνε τους βασλείς να οραματίζονται πως θα εξουσιάσουν τον λαό. Με τον τρόπο αυτό οι 28 γεροντότεροι της Σπάρτης αποτέλεσαν την ασφαλή άγκυρα που εξασφάλιζε την ηρεμία και την συνέχεια.
 Ο Λυκούργος είχε επινοήσει μια κάποια δημοκρατία πολύ καιρό πριν να έχουν αυτήν την ιδέα οι Αθηναίοι : ορίζω ένα συμβούλιο γερόντων δίπλα στους βασιλείς, θεσπίζω κατα καιρούς συγκέντρωση του λαού όπου γίνονται προτάσεις και λαμβάνονται αποφάσεις. Όλοι οι πολίτες είναι ίσοι μεταξύ τους.
 Ωστόσο ως προς τη διατροφή δεν υπήρχε ισότητα. Ο Λυκούργος είχε   ορίσει συγκεκριμένη ποσότητα φαγητού για άντρες και γυναίκες. Επίσης εξαφάνισε τα χρήματα. Οι αγοραπωλησίες δεν γινόταν με ασήμι και χρυσάφι αλλά με τα σιδερένια κέρματα που έκοψε,τα οποία ήταν βαριά και χαμηλής αξιάς ,ώστε να μην μπαίνει κανείς εύκολα στην σκέψη της συσσώρευσής τους. Εξάλλου δεν είχαν καμμία αξία έξω απ'την περιοχή τους.
Η απουσία χρημάτων απομόνωσε τους Σπαρτιάτες,εφάσον εξασθένισε το εμπόριο. Με την επιμονή του για έλεγχο ο Λυκούργος είχε την εποπτεία των τροφίμων . Όλοι έπαιρναν την ίδια ποσότητα κριθαρένιου αλευριού,σιταριού, κρασιού,τυριού και σύκων. Μεγάλη ποικιλία δεν υπήρχε ,εφόσον πρωί μεσημέρι και βράδυ επικρατούσε ως γεύμα ο μέλανας ζωμός-που μάλλον δεν ήταν τόσο κακός όσο η φήμη του. Μπορεί να ήταν αποκρουστικός στην όψη, όχι όμως και στην γεύση.Ήταν μια σούπα από αίμα σφαχτών, χοιρινό κρέας, μπαχαρικά και ξύδι. Κανένας Σπαρτιάτης δεν τολμούσε να την αποφύγει-διαφορετικά κινούσε τις υποψίες πως κάτι είχε φάει κρυφά-πράγμα που δεν ήταν επιτρεπτό στο κράτος του Λκούργου.
 Ιδιωτική περιουσία και ιδιωτική ζωή δεν υπήρχε στη Σπάρτη. Τα παιδιά αναθρέφονταν με δημόσια έξοδα.Ο έλεγχος των γεννήσεων ήταν άκαμπτος . Τα παιδιά εξετάζονταν κατά την γέννησή τους και όσα κρίνονταν αδύναμα εκτοπίζονταν σ'ένα φαράγγι του Ταϋγέτου.
 Ο μικρός Σπαρτιάτης ήταν ένας στρατιώτης. Στα επτά του χρόνια μεγάλωνε ήδη σε στρατώνες. Μάθαινε τόσο γράψιμο και διάβασμα όσο ήταν αναγκαίο για τα βασικά-κατά τ'άλλα η εκπαίδευσή του ήταν βασισμένη στην ικανότητα να υπακούει,ν'αντέχει στις κακουχίες και να νικά στις μάχες. Περπατούσε ξυπόλυτος και εκτελούσε όλες τις ασκήσεις τους κατά κανόνα γυμνός. Στα δώδεκα χρόνια του αποκτούσε ένα χιτώνα και οι μέρες της φροντίδας του σώματός του ήταν πολύ συγκεκριμένες και περιορισμένες. Κοιμόταν μαζί με άλλους -κατά ομάδες -μέσα σε καλύβες σπάζοντας με γυμνά χέρια -και χωρίς κάποιο είδος μαχαιριού -τις άκρες των καλαμιών.
 Κοινές δοκιμασίες, κοινά σπίτια. κοινή σούπα. Μόνο οι γυναίκες άλλαζαν την  εικόνα στη μονότονη Σπάρτη. Εφόσον ο κόσμος των αντρών δεν απαιτούσε καθαριότητα και μαγείρεμα και τα παιδιά τους ακόμα τα έπαιρνε το κράτος, οι ίδιες ήταν ελεύθερες να κάνουν ό,τι ήθελαν. Έτσι, οι γυναίκες στην Σπάρτη είχαν φτάσει σε μια ελευθερία,που στην υπόλοιπη Ελλάδα ήταν αδιανόητη. Το μοναδικό καθήκον τους ήταν οι καθημερινές ώρες γύμνασης,που κι αυτές είχαν οριστεί απ'τον Λυκούγο. Οι δυνατές γυναίκες θα γενννούσαν δυνατούς στρατιώτες. Έτσι,εξασκούνταν και οι ίδιες στην πάλη και στο τρέξιμο και διδάσκονταν να ρίχνουν δίσκο και δόρυ.Το πρότυπό τους δεν ήταν πια η προγονική θεά του τόπου,η Δήμητρα. Το πρότυπό τους ήταν πλέον οι Αμαζόνες.
 Οι Σπαρτιάτισσες μαζί με τους μύες απέκτησαν και αυτοεκτίμηση. Η Αθήνα επέκρινε την χαρακτηριστική άνεσή τους ,η οποία δεν περιοριζόταν μόνο στα διάφανα ενδύματά τους. Αυτές ποτέ δεν ήταν υπάκουες νοικοκυρές και ποτέ υποχείριο των ανδρών.Οι ίδιες  διάλεγαν τον άνδρα τους-που συχνά δεν ήταν μόνο ένας.
 Οι Σπαρτιάτες δεν ήξεραν μόνο με τα όπλα να στοχεύουν. Οι παρατηρήσεις τους ήταν εξίσου απόλυτες και αιχμηρές.-και μέχρι σήμερα θρυλικές.Την τέχνη στις λέξεις την εκτιμούσαν στην Σπάρτη όσο και την τέχνη στον πόλεμο. Σ'αυτή την πόλη δεν σφυρηλατούσαν μόνο ξίφη,αλλά και φράσεις.
 Ένας απ'τους μεγαλύτερους ποιητές της αρχαϊκής εποχής ,ό Αλκμάνας ,που έζησε εκεί, τραγούδησε σύντομα και  λυρικά πως ο ποιητής κι ο στρατιώτης είναι εξίσου σημαντικοί για το κράτος. Τις λέξεις τις μεταχειρίζονταν πράγματι ως όπλα (πράγμαπου ήταν αποφασιστικής σημασίας στον μακρύ Μεσσηνιακό πόλεμο).  Στην επιφανή ομάδα των επτά σοφών οι τρεις είναι απ'την Λακωνία: ο Αριστομένης, ο Χίλων και ο Μύσων.
 Η Σπάρτη αποτέλεσε μια πόλη αντιφάσεων.

Μεσσήνιοι και Μυκηναίοι- Α' Μέρος

Τι έχει αυτός ο τόπος και δεν μπορεί κανείς να τον ξεχάσει, αν μια φορά τον έχει δει; Κατ'αρχήν ,είναι γεμάτος με πολιτισμικά άνθη αιώνων. Ήδη απ' το 3000 π.Χ. -κατά την εποχή του χαλκού -η ανάμειξη κασσίτερου και χαλκού έδινε μέταλλο αξεπέραστο σε σκληρότητα .Μ'αυτό φτιάχτηκαν -πέρα απ'τα όπλα-άπειρα έργα τέχνης ,που σπερματικά έδωσαν την ιδέα της μορφής τους στους επόμενους αιώνες ,τους αιώνες των πιο όμορφων γλυπτών.
 Πρωτεύουσα της περιοχής ,που μια μέρα θα ονομαζόταν Μεσσήνη ,ήταν εκείνη την εποχή η αμμώδης Πύλος . O Όμηρος λέει για τον βασιλιά της Πύλου πως ήταν η ίδια η προσωποποίηση της Δικαιοσύνης, πράγμα που μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ακόμα κι από την περιβαλλοντική πολιτική που ο βασιλιάς εφάρμοζε. Ήταν ένας οικολόγος του 1250 π. Χ. ,ο οποίος διέθετε μια ομάδα εργατών,εξειδικευμένων στην προστασία της φύσης ,καθώς οι κάτοικοι της περιοχής κατέστρεφαν τα δάση για τους γνωστούς ανά τους αιώνες λόγους.
 Oι καλλιέργειες ήταν πλούσιες και φροντισμένες . Υπήρχαν  ελιές,συκιές, που ρίζωσαν για πάντα στον τόπο .Κοντά σ'αυτά υπήρχε κι η καρυδιά ,που την είχαν φέρει οι προγενέστεροι δεινοί θαλασσοπόροι της αρχέγονης αυτής γης από τα ταξίδια τους στη Μικρά Ασία. Στα χωράφια εκτός από σιτάρι και κριθάρι, πλήθαινε κι η σίκαλη, που επίσης την είχαν φέρει απ' την Ανατολή. Τα σταφύλια  ωρίμαζαν κάτω απ'τον ανεξάντλητο ήλιο.
 Πέρα από τους καρπούς της γης, φημίζονταν και για τους καρπούς του πνεύματος και της υψηλής αισθητικής τους. Ως ειδικοί στη μεταλλοτεχνία ήταν φημισμένοι και για τα όπλα που κατασκεύαζαν.  Τα πιο περιζήτητα ήταν τα ξίφη και δόρατα made in Mykene  ή made in Pylos (όπως θα λέγαμε σήμερα)  . Οι σιδηρουργοί της Πελοπονήσου θεωρούνταν οι καλύτεροι και μετά απ' την εποχή του Χαλκού.
Επιπλέον, ο πελάτης βασιλιάς νοιάζονταν για την απόκτηση κι άλλων αγαθών . Σ'όλη τη διάρκεια  των ανακτορικών χρόνων (που θεωρείται η Πρωτοελλαδική 2 περίοδος ) ,όπως και στα μυκηναϊκά χρόνια, άπειρες ήταν οι παραγγελίες γι' αρώματα και μυρωδάτα ελαιώδη χρίσματα σώματος που παράγονταν στην περιοχή. Οι πλούσιες πόλεις της Ανατολής ,μεταξύ των οποίων και η Τροία πλήρωναν  ακριβά για να τ' αποκτήσουν.
 Οι αποθήκες στις Μυκήνες, στην Τίρυνθα,στην Πύλο στη Σπάρτη ήταν γεμάτες με θησαυρούς .Το εμπόριο έφερε πλούτο ( ίσως και κάτι άλλο πέρα απ'το εμπόριο ,που δεν συνάδει ώστε ν'αναφερθεί εδώ ). Τα τραπέζια λύγιζαν απ'τα χρυσά μαχαιροπίρουνα και οι άρχοντες κάτω απ'τις βαριές χρυσές κορώνες. Οι τάφοι έμοιαζαν με μεταλλεία χρυσού.Οι βασιλιάδες θα μπορούσαν να είναι ικανοποιημένοι, αλλά οι άνθρωποι ποτέ δεν ήταν διαφορετικοί. Οι Μυκηνάοι ήθελαν πιο πολλά-πιο πολύ μπρούντζο,πιο πολύ χρυσό και-κυρίως πιο πολλή εξουσία. Δίπλα από τη  χώρα της Μεσσήνης έίχε αρχίσει  πόλεμος για την Τροία. Κάπου πάνω στα εφτά όρη του Ταϋγέτου είχε το παλάτι της κάποτε η Ελένη , τ' όμορφο βλαστάρι απ'τον σύνδεσμο του Δία και της Λήδας. Η Ελένη ήταν ευτυχισμένη με τον Μενέλαο ,μέχρι που εμφανίστηκε ο Πάρης για να πάρει το δώρο που του είχε υποσχεθεί η θεά Αφρροδίτη. Κι ο πόλεμος ξεκίνησε.
Η Τροία ήταν η πιο πλούσια πόλη της Προϊστορίας, καθώς  είχε τον έλεγχο της πιο βασικής πρώτης ύλης: του μπρούντζου.Γι'αυτό πολύ τους βόλεψε τους Αχαιούς αυτή οι απαγωγή,εάν τελικά είχε πραγματικά γίνει. Η λίστα με τους συμπολεμιστές, που αναφέρει ο Όμηρος είναι αξιοσημείωτη. Ο ίδιος ο βασιλιάς Νέστορας είχε στείλει πέντε πλοία και στρατιώτες κατέβηκαν για να στρατευθούν από τις κορυφές της Ιθώμης, όπου ο Δίας είχε στήσει τον δεύτερο Όλυμπό του,
 Η νίκη του Αγαμέμνονα έφερε κρίση στις Μυκήνες, Ο πόλεμος εμπόδισε την ανταλλαγή προϊόντων με την Αίγυπτο . Μαζί με τους Μυκηναίους ήρωες ναάγησε και η οικονομία τους γιατί δεν εξαφάνισαν μόνο την Τροία αλλά και τις πρώτες ύλες που παρείχε και την αγορά που τους στήριζε μέχρι τότε. Η υπεροχή του Μυκηναίου βασιλιά έφερε στο καθεστώς του αμετάκλητη ήττα. Οι σιδηρουργοί στην Πύλο και στις Μκήνες δεν είχαν πια δουλειά και υπάρχαν προίόντα ανταλλαγής που ξέμεναν στα ράφια.
 Την πτώση του παλιού συστήματος την επιδεινώνουν πολλαπλοί σεισμοί. Η συλλαβογράμματη Γραμμική Β γραφή υποβαθμίζεται μαζί με την ελίτ. Γιατί  όταν μια ελίτ χάνεται,χάνονται μαζί μ'άυτήν και οι αυστηρά κρυμμένες δυνατότητές της. Οι τέσσερις αιώνες μετά απ'τον Τρωϊκό πόλεμο ονομάστηκαν σκοτεινοί.
Για τις επόμενες γενιές μαζί με τον υψηλό πολιτισμό ξεχνιούνται και οι εξελιγμένοι τρόποι καλλιέργειας της γης. Μόνο η δρυς ,το ιερό δέντρο του Δία θεριεύει στην άγρια της φύση.Τετρακόσσια χρόνια αργότερα  Δωριείς κατεβαίνουν απ'τις κορυφές του Ταϋγέτου. Κανείς δεν έμαθε ποτέ από που ακριβώς. Το σίγουρο είναι πως ήταν πολύ εξοικειωμένοι με τα βουνά της τεράστιας ορασειράς,σαν να είχαν γεννηθεί απ'τα ίδια τα σπλάχαν των βουνών. Όσοι κατέβηκαν απ'τη δυτική πλευρά ενώθηκαν με τους τελευταίους Μυκηναίους κι όλοι μαζί σήκωσαν τα μανίκια. Καθάρισαν τα χωράφια , διευθέτησαν τα προβλήματα της καλιέργειας . Ελιές και συκιές καλλιεργήθηκαν από την αρχή. Όλα θα μπορούσαν να έχουν εξελιχθεί τέλεια αν οι Μεσσήνιοι (που είχαν πάρει τ'όνομά τους απ' την μυθική βασίλισσά τους ) είχαν απλά άλλους γείτονες. Α'την άλλη πλευρά του Ταϋγέτου κρύβονταν οι Σπαρτιάτες.

Να διατηρείς όλη την Γοητεία του Αγνώστου

  190 π. Χ.. -Ελληνιστική εποχή -Mε απόσταγμα πολλών αιώνων στην ψυχή, ένας άχρονος γλύπτης με υπεράνθρωπες ικανότητες , βυθισμένος στον θεϊκό οίστρο του, πασχίζει να δώσει μορφή σ'ένα κομμάτι τέλειου παριανού μαρμάρου. Έχει να σμιλεύσει  κι άλλα κομμάτια . Στην εποχή τoυ συνηθίζεται η τεχνική των επιμέρους μελών ,τα οποία ολοκληρώνουν τελικά την αγαλματένια σύνθεση . Του ανατέθηκε να πλάσει μια φτερωτή θεά , που κατεβαίνει απ'τον ουρανό, για ν'αναγγείλει  τη νίκη στον στόλο που κέρδισε τη μάχη. Πρέπει να την αποτυπώσει ακριβώς την στιγμή που με τα θεϊκά της πέλματα πατά απαλά στην πλώρη του πλοίου. Επιστρατεύει όλη του την δεξιοτεχνία σε συνδυασμό με την φαντασία του . Ακούει νοερά τον ήχο των κυμάτων δίπλα στα πλοία .Ο αγέρας  φυσά μανιασμένος κι  έχει ξεσηκώσει την αλισάχνη . Η αλισάχνη διαποτίζει το μακρύ αραχνοϋφαντο φόρεμα της θεάς και το κάνει ένα με το απαλό δέρμα της  .Διακρίνεται καθαρά ο ομφαλός της και η κίνηση των ποδιών της  καθώς κατεβαίνει στο ακρόπλωρο. Ο γλύπτης καταθέτει όση ομορφιά μπορεί να εμπνευστεί. Η τέχνη του είναι μια θρησκευτική πράξη. Μια ιεροτελεστία.  Το  αφιέρωμα θα δώσει αγαλλίαση στους θεούς Καβείρους ,που το περιμένουν στο ιερό τους, στο νησί της Σαμοθράκης . Οι Κάβειροι προστατεύουν τους ναυτικούς και δίνουν δύναμη σ' όσους πολεμούν.

1863 μ.Χ. - Τα  μέλη  αγάλματος εντοπίζονται στη γη της Σαμοθράκης από ξένο ανασκαφέα,-όπως ήταν ο κανόνας σ'εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Απ' τον κορμό φανερώνεται πως πρόκειται για θηλυκή μορφή. "Βρήκαμε γυναίκα !'' αναφωνεί ο εργάτης. Με ανυπομονησία συγκεντρώνονται  και όσα κομμάτια συνεχίζουν να κατοικούν στου ζεστού χώματος τα σπλάχνα . Αν και  μη ολοκληρωμένη  ,η μορφή του έργου αποδεικνύεται μοναδικής τελειότητας. Δίχως το κεφάλι, δίχως το αριστερό χέρι και όλα τα συνοδευτικά σύμβολα , μπορεί ακόμα να σαγηνεύει όσα βλέμματα την αγγίζουν.Το κορμί αυτό είναι πιο καθηλωτικό απ'ό,τι αν ήταν γυμνό. Τα φτερά διατηρούν την μορφή του αιώνιου  ανέμου. Μεταφέρεται στο Λούβρο ,όπου ζει από το 1864. Εισπράττει τόσο θαυμασμό που μετατρέπεται σε παγκόσμιο σύμβολο. Αντίγραφα κι απεικονίσεις του, σ'όλα τα μεγέθη πωλούνται ανά τον κόσμο.

Στις μέρες μας το μουσείο του Λούβρου μας δίνει την άδεια και όλα όσα ψηφιακά δεδομένα χρειαζόμαστε για να δημιουργήσουμε πιστά αντίγραφα. 'Ενα θα υπάρχει στην είσοδο του αρχαιολογικού μουσείου της Σαμοθράκης κι ένα άλλο στην Αλεξανδρούπολη. Κι αυτό από πολλούς θεωρείται ένας καλός οιωνός ,ώστε  να επιστρέψει κάποτε το αυθεντικό στην πατρίδα του. Εγώ δεν πιστεύω πως οι απιμιμήσεις συντελούν σε ο,τιδήποτε. Το αυθεντικό άγαλμα θα το κρατήσουν σαφώς εκείνοι που το μετέτρεψαν σε σύμβολο και το έκαναν γνωστό σ'όλους. Και ίσως θα ήταν καλό για εμάς να μην καταδεχόμαστε αντίγραφα πια. Τ' αγάλματα είναι φορείς μηνυμάτων και αξιών .  Είναι ιδέες. Δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό . Τόσο η γη μας ,όσο και το πνεύμα μας , έχουν διαποτιστεί μ'αυτές τις ιδέες -όπως το φόρεμα της Νίκης απ'την αλισάχνη. Πρέπει να μας ομορφαίνουν λοιπόν, για να μπορούμε κι εμείς εκ νέου να ομορφαίνουμε τον κόσμο. Δεν εννοώ να ξεχάσουμε όσα δικαιούμαστε. Εννοώ πως δεν μας ταιριάζει η παθητικότητα, το δεύτερο,η αντιγραφή. Η γη μας είναι γεμάτη ακόμα με περίτεχνο μάρμαρο. Μάρμαρο-κι ετυμολογικά -σημαίνει φωτεινό. Γιατί νομίζετε πως ο ήλιος παραμένει τόσο επίμονος μ'ατή τη μικρούλα χώρα που την λένε Ελλάδα;  Πιστεύω επειδή εναρμονίζεται με το κρυσταλλένιο υπέδαφός της , που τον ελκύει σαν να ήταν η καταγωγή του . Ένα υπέδαφος γήινο,ψυχικό ,πευματικό ,ιδεολογικό ,απ'όπου οφείλουμε  ν' άντλήσουμε το αιώνιο που κάθε φορά έχει ως κύριο σκοπό ύπαρξής του να μετατρέπεται σ'επίκαιρο.
 Ας μη μείνουμε στα αγαλματένια φτερά της θεάς ,στην τέλεια σμιλευμένη κοιλιά της και στις θεϊκές πτυχώσεις του φορέματος της. Αυτός ο θαυμασμός,τόσο δεδομένος κι αυτονόητος είναι επικίνδυνος γιατί καθηλώνει. Προτείνω να μείνουμε σ' όσα δεν βλέπουν οι πολλοί. Σ'όλα όσα λείπουν :σ' ένα κεφάλι και στην  έκφραση του προσώπου που δεν το είδε ποτέ κανείς-στο αριστερό χέρι στο μέρος της θεϊκής καρδιάς της Νίκης-της εκάστοτε δικής μας νίκης-στα σύμβολα που χάθηκαν -ακριβώς επειδή πρέπει να τ' ανακαλύψουμε στις ανάγκες του καιρού μας. Αλήθεια σας λέω: πιστεύω ακράδαντα πως δεν υπάρχει τίποτα πιο δημιουργικό απ' τη γοητεία του αγνώστου.
Εκεί χτυπά η καρδιά του κόσμου στη Γοητεία του Αγνώστου.
Αυτήν ας κρατήσουμε. Αρκεί.
Για εμάς αρκεί.

angiemin

Ancient discus- throwing

Τhe contest in throwing the discus at Olympia and at other games was part of the pentathlon, the five event competition,that also included  long jump ,javelin,the stadium race on foot and wrestling.All of these events were held in the stadium ,where the banked up sides allowed the crowds of spectators to see over the heads of those in front.
 Ancient discuses survive in iron ,stone and,most commonly,in bronze .They vary greatly in size but average around twenty centimeters in diameter and about two kilos in weight.Most examples come from religious sanctuaries   and are often engraved with dedicatory inscriptions and sometimes with outline representations of athletes .According to the ancient author Pausanias ,there discuses used  in the games were kept one of the treasuries at Olympia .This may suggest that the competition involved throwing discuses of varying weights .Representations of the discus thrower in Greek art are many and various.Most numerous are bronze statuettes,scenes  in Athenian red -figured painted pottery and miniature images carved into seal stones.
 The popularity of Myron's discus-thrower is attested by Roman writers on art  and the fact that more than twenty Roman marble copies survive ,whole or in part .Beside these full scale replicas,there is striking large bronze statuette  in Munich.Reproducing Myron's composition,it is free of the tree stump that was necessarily introduced into the large marble copies in order to strengthen their ankles and lower legs.The head,however, is entirely different from Myron's mid fifth century B.C, type,and the silvered eyes blaze with an intensity  that belongs to the later Hellenistic or Roman periods of Greek art.
The great variety of pose pictured in Greek and Roman art makes it impossible to say whether ,like today's athletes   the ancient discus thrower stood with his back to the direction of the throw.It is equally unclear whether ,as today the athlete did a half spin or whether he simply twisted his body round with feed rooted to the spot.

''...την στεντόρεια λάμψη,την ηφαιστειακή''

 Στην χώρα μας λατρεύτηκε το φως όσο αλλού πουθενά. Από ασύλληπτα αρχαιότατους χρόνους η επίκλησή του γινόταν  τελετουργικά στις κορυφές των βουνών ,που πάντοτε μας προσφέρουν την αίσθηση πως πλησιάζουν πιο πολύ το ουράνιο φως- ένα φως που δίνει μέσα από τις ποικίλλες μορφές του,καθώς γενναία διαπερνά τους αιώνες -τις μάχες που πρέπει ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις. Οι μάχες αυτές μαίνονται σε κάθε επίεδο της ορατής και αόρατης ζωής.
Αποτελεί καθήκον μας  να μην αφήνουμε να πλήττεται ο παραμικρός φορέας -προμηθέας φωτός ούτε στον μικρόκοσμο,ούτε στον μεγάκοσμο.Υπάρχουν ένστικτα όπως είναι η κακότητα,η μικρότητα και η αδιαφορία που απειλούν τους ουρανούς και το πνεύμα. Επιμένουν συμφέροντα που δεν θέλουν τους ανθρώπους με νουν οξύν και ισχυρήν ψυχή , με στόχους και ανώτερα όνειρα.
 Συνεπώς είναι σίγουρο πως στην διάρκεια της ζωής μας θα συναντήσουμε πολλούς ,οι οποίοι μόλις δουν φλόγα σπεύδουν να την αποδυναμώσουν ώστε να σβήσει. Πάρα πολύ συχνά το κάνουν αυτό με το πρόσχημα του ενδιαφέροντος ,της έγνοιας και της αναζήτησης του καλύτερου,του διαφορετικού.
Πρέπει να επαγρυπνούμε , ώστε να εντοπίζουμε άμεσα κάθε φλόγα που σβήνει μέσα σε 'μας ή έξω από εμάς και να την ανάβουμε πάλι επισταμένα. Είναι η μόνιμη αποστολή μας σε μια μάχη υπέρ του ''ευ'' που το έχουμε ανάγκη για τον εαυτό μας και για τους άλλους γύρω μας.

 Η Γνώση ,μια από τις πιο ωραίες χώρες του φωτός, είναι γεμάτη από λαμπερά μονοπάτια ,που μόνος του ο καθένας όφείλει να βρει την δύναμη να τα πατήσει και να καεί εισπράττοντας μορφή ανθρώπου-μορφώνοντας όσο πιο καλά αντέχει την παρουσία του στον κόσμο. Βάλλεται πάλι επίμονα η Γνώση στην εποχή μας. Αλλά,όπως είπαμε.πάντα μονοπάτι ήταν. Πάντα δύσβατο. Πάντα φωτιά.

 Η Δικαιοσύνη ,μια άλλη υπέροχη χώρα φωτός -κατοικείται  από πληγωμένους μαχητές,γεμάτους γνώση, επίγνωση, ανθρωπιά και πίστη.Τα σπαθιά τους, βουτηγμένα στην αιώνια φωτιά , ετοιμοπόλεμα -ποτέ δεν σβήνουν - περιμένουν πάντοτε την ώθηση να υπερασπιστουν το δίκαιο. Με κραυγή ή με σιωπή. Το ίδιο είναι.

Η Αγάπη είναι μια άλλη πύρινη χώρα φωτός. Βαθιά κι ανεξερεύνητη , δύσκολη και πολυκύμαντη. Θάλασσα λυτρωτική ,όπου βουτάς και δεν ξαναγεννιέσαι μόνο εσύ,αλλά πολλοί  ακόμα άλλοι φωτεινοί ξεχασμένοι κόσμοι μαζί σου .Γιατι η θάλασσα δεν έπαψε ποτέ ν'αγκαλιάζει τον ουρανό. Πάντα με το ίδιο πάθος τον λατρεύει. Ένα πάθος που συνίσταται απ'όλες τις αποχρώσεις του ιερού γαλανού-του γαλανοού της αδιαπραγμάτευτης αγάπης.
  Δεν αποφάσισα ποτέ αν είναι επιλογή ή χρέος να μιλά κανείς για το φως-ν'αγγίζει ένα τέτοιο ανώτερο θέμα. Ως μορφή προσευχής κατέθεσα αυτά τα λόγια εδώ. Και επιλογικά-ως Ευχή -θα επισυνάψω έναν από τους πιο ωραίους στίχους του Οδυσσέα Ελύτη και θα σας τον αφιερώσω:

''Να χωράς στο κεράκι την στεντόρεια λάμψη,την ηφαιστειακή''

--αγγελική--

Ανάγοντας Αγάπη...

 Δεν περιμένω τις γιορτινές ημέρες , ώστε να μιλήσω γι'αγάπη. Για να πω την αλήθεια μου, δεν μιλάω συχνά γι'αυτήν. Πιστεύω πως δεν πραγματώνεται με λόγια ,αλλά ορίζεται  από πράξεις -πράξεις αναγκαίες, μεγάλες, μικρές, περιττές. Πάντως πράξεις-τέτοιες που καθιστούν φανερή και απτή την θέση του καθενός απέναντι σε ό,τι και σε όσα υπερασπίζεται : συνανθρώπους , ιδέες,  αγαθά ,φιλοδοξίες , πατρίδα, γλώσσα, τέχνη, κατοικίδια ή αδέσποτα ζωάκια--άπειρα άλλα...
 Όσοι επιλέγουν ν'αγαπούν ,διατελούν σε μια σχεδόν μόνιμη κατάσταση μάχης. Και βέβαια δεν αποτελεί αυτή παρά μια μάχη με την  Συνείδησή τους ,που συνεχώς τους ελέγχει ως προς την Δικαιοσύνη με την οποία αντιμετωπίζουν τους άλλους ανθρώπους, την ζωή αλλά οπωσδήποτε και τον ίδιο τον εαυτό τους.
 Συνήθως δεν μιλούν πολύ ,ούτε έντονα ,αλλά τοποθετούνται με σταθερότητα και σιγουριά -συνεπώς μ'εμπιστοσύνη. Και το γνωρίζουμε όλοι καλά το πόσα απρόσμενα θαύματα μπορεί να φανερώσει η κάθε πράξη εμπιστοσύνης   . Επιπλέον αποτελεί θαυμαστό και ξεχωριστό γνώρισμα  να διαθέτει κάποιος την ικανότητα όχι απλά  ν'ακούει , αλλά κυρίως  ν'αφουγκράζεται μ'ενσυναίσθηση . Εξάλλου η Έγνοια η αληθινή ,περισσότερο τα εξωγλωσσικά στοιχεία επεξεργάζεται και από αυτά οδηγείται διακριτικά στην Κατανόηση.
  Μου αρέσει να γνωρίζω ανθρώπους που τους χαρακτηρίζει η δυσεύρετη αυτή Ωραιότητα του εκλεπτυσμένου ήθους, μια Ωραιότητα στην οποία έφτασαν  μετά από  ιδιαίτερο κόπο , χρόνο και πόνο. Είναι σπάνιοι -βασικό γνώρισμα του Πολύτιμου  η Σπανιότητα . Όπως είναι αναμενόμενο οι Ωραίοι ετούτοι συνήθως δεν αναγνωρίζονται από τους πολλούς.  Εξάλλου μας το 'χουν καταθέσει οι προφητικοί ποιητές μας πως οι πολλοί δεν είναι ποτέ έτοιμοι να δεχτούν το Ασυνήθιστο. Τότε λοιπόν το Ασυνήθιστο μετουσιώνεται σε Γενναίο. Δεν απευθύνεται πια στον ρευστό και ενδεχομένως δύστροπο άμεσο κόσμο, αλλά στον ανώτερο και άφθαρτο κόσμο των ιδεών και των  αξιών . Διοχετεύει  πλέον την ανάγκη του για την Αγάπη στα ζητήματα  της Ανθρωπότητας και όχι του μεμονωμένου ατόμου.  Τότε δημιουργεί : λέξεις .τραγούδια, λογοτεχνία ,ζωγραφική ,γλυπτά ή πολλαπλούς τρόπους ουσιαστικής και εμπρακτης βοήθειας -εκδηλώσεις  εξευγενισμένης ανθρωπιάς. Κι έτσι αναδύεται η Ομορφιά που συνέχει τον κόσμο στα δύσκολα. Στην σιωπή, στην μοναχικότητα, στην φύση- μετουσιώνοτας τον ήχο της τόσης βοής σε πολιτισμό.
 Ναι,τους θαυμάζω αυτούς τους ανθρώπους .Είχα την χαρά να γνωρίσω ορισμένους  έως τώρα κι εύχομαι να μου δοθεί η ευνοϊκή τύχη συναντήσω κι άλλους.
Με τον Νου στραμμένο στην Σκέψη τους και μ' Ευγνωμοσύνη γαι την ύπαρξή τους ανάμεσά μας...
--καλές γιορτές !

--------αγγελική--

Ταξιδεύοντας στο πνεύμα των αντιθέτων της Μελαγχολίας του Ντύρερ

   Ο Άλπρεχτ Ντύρερ  -ο Γερμανός ζωγράφος καλλιτέχνης - υπήρξε μια ιδιοφυϊα της Αναγέννησης. Πρόσεχα αυτές τις ημέρες   το έργο του ''Μελαγχολία''. Είναι μια από τις διασημότερες εικόνες ολόκληρης της ευρωπαϊκής χαρακτικής. Ο Άλμπρεχτ το εμπνεύστηκε το 1514. Είχε πλέον ξεφύγει από το πνεύμα της Νυρεμβέργης και του γοτθικού υστερομεσαιωνικού τρόπου και δέχτηκε ξεχωριστές αισθητικές προκλήσεις από τα ταξίδια του στη Βενετία. Η ευρύτητα του πνεύματός του και οι διαφορετικές του αναζητήσεις του γίνονται εμφανείς στο έργο του. Είναι ο πρώτος βόρειος καλλιτέχνης που κατάφερε να συνδεθεί δημιουργικά με την αρχαιότητα και την ιταλική τέχνη. Με όλη του την δύναμη λαχταρούσε να γνωρίσει τον αλλιώτικο κόσμο του μακρινού  παρελθόντος, που διαισθανόταν να υπάρχει ,ενός κόσμου που ακολουθούσε διαφορετικούς νόμους από εκείνους της μεσαιωνικής παράδοσης της πατρίδας του. Θα τον απασχολήσουν η αναζήτηση της ιδανικής ομορφιάς και της αρμονίας καθώς και οι νέες απόψεις της Αναγέννησης για την προοπτική.
 Στην ''Μελαγχολία '' του πάντως ,σκάβει πολύ πιο μέσα απ'την φανταχτερή επιφάνεια της Αναγέννησης και οδηγείται σε μια δημιουργία διαχρονική ,η οποία δίνει διαφορετικά μηνύματα στον κάθε άνθρωπο της κάθε εποχής.
 Βλέπω την ανθρώπινη μορφή με τα φτερά. Τα φτερά είναι κλειστά ,μοιάζουν αδρανοποιημένα. Το βλέμμα φανερώνει έναν νου που βρίσκεται αλλού και αδιαφορεί για το παρόν. Στα χέρια του κρατά έναν διαβήτη.όργανο και σύμβολο της ανθρώπινης ανάπτυξης-αλλά δεν διαφαίνεται κάποια πρόθεση να το χρησιμοποιήσει-ίσως και να μην τις συνειδητοποιεί καν τις δυνατότητες που του δίνει. Από την ζώνη κρέμονται κλειδιά.  Κλειδιά που ίσως ανοίγουν καινούριες πόρτες και καινούριες ευκαιρίες. Αλλά μοιάζει να τα έχει απαξιώσει κι αυτά ετούτη  η ανθρώπινη μορφή.-Πολλά ακόμα εργαλεία και σύμβολα της ανερχόμενης τεχνολογίας αλλά και της βαθύτερης σοφίας υπάρχουν γύρω: ένας πίνακας με στήλες αριθμών,μια κλεψύδρα,γεωμετρικά σχήματα  ,μια σκάλα...--Ένα μωρό κάθεται δίπλα ,με φτερά κι αυτό ,αλλά λυπημένο πολύ. Ίσως να συμβολίζει το Πνεύμα και την Ψυχή που προσδοκά νά μάθει και ν'ανοίξει τα φτερά--να διδαχτεί από την φύση ,να μυηθεί στα σύμβολα της επιστήμης ,να τραφεί από την γνώση.
  Στο πίσω μέρος ίπταται μια νυχτερίδα που επιδεικνύει θριαμβευτικτά τον τίτλο του έργου ''Μελαγχολία'' . Και πιο πίσω απ'αυτό οι αχτίδες του φωτός ,ο Ήλιος και κάτω η Θάλασσα με την θεϊκή   τους απεραντοσύνη.
 Σίγουρα ο ευαίσθητος και διαισθητικός ζωγράφος αφήνει χώρο για να σκεφτούμε. Θεωρώ ότι  στην προκειμένη περίπτωση ,η μελαγχολία είναι το κλειδί :μια ελληνική έννοια λέξη ,χαρισμένη κι αυτή στον κόσμο (δεν αντέχω να μην τα επισημαίνω αυτά με κάθε ευκαιρία)-- η μέλαινα χολή ,όπως την διακρίβωναν οι πρόγονοί μας,η οποία προκαλείται από συγκεκριμένα συναισθήματα (η θάλασσα το σύμβολο των συναισθημάτων) --πως χρησιμοποιείται άραγε εδώ στο μυστήριο έργο του Ντύρερ ;
Προσωπικά  πιστεύω πως θέλει να μας δώσει τη διττή της λειτουργία. Διαισθάνομαι πως την Μελαγχολία του Ντύρερ μπορούμε να την νιώσουμε ανάλογη με τα φτερά που δύνανται ν'ανοίξουν και να πετάξουν ή να μείνουν κλειστά και να καθηλώσουν--ανάλογη με τα κλειδιά που μπορούν να ξεκλειδώσουν ή να κλειδώσουν--με τα εργαλεία που αποτελούν ευκαιρία γνώσης και ανάπτυξης ή και καταστροφής-όπως χρησιμοποιηθούν--με την κλεψύδρα που αδειάζει ή που γεμίζει-θέμα αντίληψης. Πολλά άλλα τέτοια μπορεί να σκεφτεί κανείς . Οπότε και η Μελαγχολία, μπορεί να είναι μια κατάσταση που στερεί την χαρά,την δημιουργία και τις δυνατότητες-μπορεί όμως και να αποτελέσει την Χώρα μέσα στη οποία το δυνατό πνεύμα θα συναντήσει την σοφία που απαιτείται για να διώξει την μελαγχολική κατάσταση μπροστά από τον ήλιο- κι έτσι  θα μείνουν  μόνο οι αχτίδες του δυνατού φωτός που ο ίδιος με την δύναμη της θέλησής του θα έχει κατακτήσει.
 Επιδιώκω να συγκρατώ την αισιόδοξη εκδοχή. Αυτό δεν είναι μια αφελής στάση ζωής, Έχω επίγνωση των δυσκολιών και των μαχών που απαιτούνται για ν'αγγίζει κανείς έστω λίγες στιγμές και ορισμένες  αχτίδες φωτός. Γι'αυτό θαυμάζω όλους εκείνους τους αυθεντικούς της Τέχνης που βρίσκουν τρόπους να μετουσιώνουν το σκοτάδι σε υποδειξη φωτεινής ζωής. Είναι σίγουρο πως τον χαρακτήρα και το χάρισμά τους δεν το διαμόρφωσαν παρά μέσα στις πνευματικές μάχες κι ανησυχίες -γιατί μόνο αυτές οδηγούν στην αλήθεια. Υποκλίνομαι λοιπόν στο βασανιστικό και βασανισμένο πνεύμα όλων  των γνήσια εμπνευσμένων  δημιουργών.

--αγγελική---