Να διατηρείς όλη την Γοητεία του Αγνώστου

  190 π. Χ.. -Ελληνιστική εποχή -Mε απόσταγμα πολλών αιώνων στην ψυχή, ένας άχρονος γλύπτης με υπεράνθρωπες ικανότητες , βυθισμένος στον θεϊκό οίστρο του, πασχίζει να δώσει μορφή σ'ένα κομμάτι τέλειου παριανού μαρμάρου. Έχει να σμιλεύσει  κι άλλα κομμάτια . Στην εποχή τoυ συνηθίζεται η τεχνική των επιμέρους μελών ,τα οποία ολοκληρώνουν τελικά την αγαλματένια σύνθεση . Του ανατέθηκε να πλάσει μια φτερωτή θεά , που κατεβαίνει απ'τον ουρανό, για ν'αναγγείλει  τη νίκη στον στόλο που κέρδισε τη μάχη. Πρέπει να την αποτυπώσει ακριβώς την στιγμή που με τα θεϊκά της πέλματα πατά απαλά στην πλώρη του πλοίου. Επιστρατεύει όλη του την δεξιοτεχνία σε συνδυασμό με την φαντασία του . Ακούει νοερά τον ήχο των κυμάτων δίπλα στα πλοία .Ο αγέρας  φυσά μανιασμένος κι  έχει ξεσηκώσει την αλισάχνη . Η αλισάχνη διαποτίζει το μακρύ αραχνοϋφαντο φόρεμα της θεάς και το κάνει ένα με το απαλό δέρμα της  .Διακρίνεται καθαρά ο ομφαλός της και η κίνηση των ποδιών της  καθώς κατεβαίνει στο ακρόπλωρο. Ο γλύπτης καταθέτει όση ομορφιά μπορεί να εμπνευστεί. Η τέχνη του είναι μια θρησκευτική πράξη. Μια ιεροτελεστία.  Το  αφιέρωμα θα δώσει αγαλλίαση στους θεούς Καβείρους ,που το περιμένουν στο ιερό τους, στο νησί της Σαμοθράκης . Οι Κάβειροι προστατεύουν τους ναυτικούς και δίνουν δύναμη σ' όσους πολεμούν.

1863 μ.Χ. - Τα  μέλη  αγάλματος εντοπίζονται στη γη της Σαμοθράκης από ξένο ανασκαφέα,-όπως ήταν ο κανόνας σ'εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Απ' τον κορμό φανερώνεται πως πρόκειται για θηλυκή μορφή. "Βρήκαμε γυναίκα !'' αναφωνεί ο εργάτης. Με ανυπομονησία συγκεντρώνονται  και όσα κομμάτια συνεχίζουν να κατοικούν στου ζεστού χώματος τα σπλάχνα . Αν και  μη ολοκληρωμένη  ,η μορφή του έργου αποδεικνύεται μοναδικής τελειότητας. Δίχως το κεφάλι, δίχως το αριστερό χέρι και όλα τα συνοδευτικά σύμβολα , μπορεί ακόμα να σαγηνεύει όσα βλέμματα την αγγίζουν.Το κορμί αυτό είναι πιο καθηλωτικό απ'ό,τι αν ήταν γυμνό. Τα φτερά διατηρούν την μορφή του αιώνιου  ανέμου. Μεταφέρεται στο Λούβρο ,όπου ζει από το 1864. Εισπράττει τόσο θαυμασμό που μετατρέπεται σε παγκόσμιο σύμβολο. Αντίγραφα κι απεικονίσεις του, σ'όλα τα μεγέθη πωλούνται ανά τον κόσμο.

Στις μέρες μας το μουσείο του Λούβρου μας δίνει την άδεια και όλα όσα ψηφιακά δεδομένα χρειαζόμαστε για να δημιουργήσουμε πιστά αντίγραφα. 'Ενα θα υπάρχει στην είσοδο του αρχαιολογικού μουσείου της Σαμοθράκης κι ένα άλλο στην Αλεξανδρούπολη. Κι αυτό από πολλούς θεωρείται ένας καλός οιωνός ,ώστε  να επιστρέψει κάποτε το αυθεντικό στην πατρίδα του. Εγώ δεν πιστεύω πως οι απιμιμήσεις συντελούν σε ο,τιδήποτε. Το αυθεντικό άγαλμα θα το κρατήσουν σαφώς εκείνοι που το μετέτρεψαν σε σύμβολο και το έκαναν γνωστό σ'όλους. Και ίσως θα ήταν καλό για εμάς να μην καταδεχόμαστε αντίγραφα πια. Τ' αγάλματα είναι φορείς μηνυμάτων και αξιών .  Είναι ιδέες. Δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό . Τόσο η γη μας ,όσο και το πνεύμα μας , έχουν διαποτιστεί μ'αυτές τις ιδέες -όπως το φόρεμα της Νίκης απ'την αλισάχνη. Πρέπει να μας ομορφαίνουν λοιπόν, για να μπορούμε κι εμείς εκ νέου να ομορφαίνουμε τον κόσμο. Δεν εννοώ να ξεχάσουμε όσα δικαιούμαστε. Εννοώ πως δεν μας ταιριάζει η παθητικότητα, το δεύτερο,η αντιγραφή. Η γη μας είναι γεμάτη ακόμα με περίτεχνο μάρμαρο. Μάρμαρο-κι ετυμολογικά -σημαίνει φωτεινό. Γιατί νομίζετε πως ο ήλιος παραμένει τόσο επίμονος μ'ατή τη μικρούλα χώρα που την λένε Ελλάδα;  Πιστεύω επειδή εναρμονίζεται με το κρυσταλλένιο υπέδαφός της , που τον ελκύει σαν να ήταν η καταγωγή του . Ένα υπέδαφος γήινο,ψυχικό ,πευματικό ,ιδεολογικό ,απ'όπου οφείλουμε  ν' άντλήσουμε το αιώνιο που κάθε φορά έχει ως κύριο σκοπό ύπαρξής του να μετατρέπεται σ'επίκαιρο.
 Ας μη μείνουμε στα αγαλματένια φτερά της θεάς ,στην τέλεια σμιλευμένη κοιλιά της και στις θεϊκές πτυχώσεις του φορέματος της. Αυτός ο θαυμασμός,τόσο δεδομένος κι αυτονόητος είναι επικίνδυνος γιατί καθηλώνει. Προτείνω να μείνουμε σ' όσα δεν βλέπουν οι πολλοί. Σ'όλα όσα λείπουν :σ' ένα κεφάλι και στην  έκφραση του προσώπου που δεν το είδε ποτέ κανείς-στο αριστερό χέρι στο μέρος της θεϊκής καρδιάς της Νίκης-της εκάστοτε δικής μας νίκης-στα σύμβολα που χάθηκαν -ακριβώς επειδή πρέπει να τ' ανακαλύψουμε στις ανάγκες του καιρού μας. Αλήθεια σας λέω: πιστεύω ακράδαντα πως δεν υπάρχει τίποτα πιο δημιουργικό απ' τη γοητεία του αγνώστου.
Εκεί χτυπά η καρδιά του κόσμου στη Γοητεία του Αγνώστου.
Αυτήν ας κρατήσουμε. Αρκεί.
Για εμάς αρκεί.

angiemin

Ancient discus- throwing

Τhe contest in throwing the discus at Olympia and at other games was part of the pentathlon, the five event competition,that also included  long jump ,javelin,the stadium race on foot and wrestling.All of these events were held in the stadium ,where the banked up sides allowed the crowds of spectators to see over the heads of those in front.
 Ancient discuses survive in iron ,stone and,most commonly,in bronze .They vary greatly in size but average around twenty centimeters in diameter and about two kilos in weight.Most examples come from religious sanctuaries   and are often engraved with dedicatory inscriptions and sometimes with outline representations of athletes .According to the ancient author Pausanias ,there discuses used  in the games were kept one of the treasuries at Olympia .This may suggest that the competition involved throwing discuses of varying weights .Representations of the discus thrower in Greek art are many and various.Most numerous are bronze statuettes,scenes  in Athenian red -figured painted pottery and miniature images carved into seal stones.
 The popularity of Myron's discus-thrower is attested by Roman writers on art  and the fact that more than twenty Roman marble copies survive ,whole or in part .Beside these full scale replicas,there is striking large bronze statuette  in Munich.Reproducing Myron's composition,it is free of the tree stump that was necessarily introduced into the large marble copies in order to strengthen their ankles and lower legs.The head,however, is entirely different from Myron's mid fifth century B.C, type,and the silvered eyes blaze with an intensity  that belongs to the later Hellenistic or Roman periods of Greek art.
The great variety of pose pictured in Greek and Roman art makes it impossible to say whether ,like today's athletes   the ancient discus thrower stood with his back to the direction of the throw.It is equally unclear whether ,as today the athlete did a half spin or whether he simply twisted his body round with feed rooted to the spot.

''...την στεντόρεια λάμψη,την ηφαιστειακή''

 Στην χώρα μας λατρεύτηκε το φως όσο αλλού πουθενά. Από ασύλληπτα αρχαιότατους χρόνους η επίκλησή του γινόταν  τελετουργικά στις κορυφές των βουνών ,που πάντοτε μας προσφέρουν την αίσθηση πως πλησιάζουν πιο πολύ το ουράνιο φως- ένα φως που δίνει μέσα από τις ποικίλλες μορφές του,καθώς γενναία διαπερνά τους αιώνες -τις μάχες που πρέπει ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις. Οι μάχες αυτές μαίνονται σε κάθε επίεδο της ορατής και αόρατης ζωής.
Αποτελεί καθήκον μας  να μην αφήνουμε να πλήττεται ο παραμικρός φορέας -προμηθέας φωτός ούτε στον μικρόκοσμο,ούτε στον μεγάκοσμο.Υπάρχουν ένστικτα όπως είναι η κακότητα,η μικρότητα και η αδιαφορία που απειλούν τους ουρανούς και το πνεύμα. Επιμένουν συμφέροντα που δεν θέλουν τους ανθρώπους με νουν οξύν και ισχυρήν ψυχή , με στόχους και ανώτερα όνειρα.
 Συνεπώς είναι σίγουρο πως στην διάρκεια της ζωής μας θα συναντήσουμε πολλούς ,οι οποίοι μόλις δουν φλόγα σπεύδουν να την αποδυναμώσουν ώστε να σβήσει. Πάρα πολύ συχνά το κάνουν αυτό με το πρόσχημα του ενδιαφέροντος ,της έγνοιας και της αναζήτησης του καλύτερου,του διαφορετικού.
Πρέπει να επαγρυπνούμε , ώστε να εντοπίζουμε άμεσα κάθε φλόγα που σβήνει μέσα σε 'μας ή έξω από εμάς και να την ανάβουμε πάλι επισταμένα. Είναι η μόνιμη αποστολή μας σε μια μάχη υπέρ του ''ευ'' που το έχουμε ανάγκη για τον εαυτό μας και για τους άλλους γύρω μας.

 Η Γνώση ,μια από τις πιο ωραίες χώρες του φωτός, είναι γεμάτη από λαμπερά μονοπάτια ,που μόνος του ο καθένας όφείλει να βρει την δύναμη να τα πατήσει και να καεί εισπράττοντας μορφή ανθρώπου-μορφώνοντας όσο πιο καλά αντέχει την παρουσία του στον κόσμο. Βάλλεται πάλι επίμονα η Γνώση στην εποχή μας. Αλλά,όπως είπαμε.πάντα μονοπάτι ήταν. Πάντα δύσβατο. Πάντα φωτιά.

 Η Δικαιοσύνη ,μια άλλη υπέροχη χώρα φωτός -κατοικείται  από πληγωμένους μαχητές,γεμάτους γνώση, επίγνωση, ανθρωπιά και πίστη.Τα σπαθιά τους, βουτηγμένα στην αιώνια φωτιά , ετοιμοπόλεμα -ποτέ δεν σβήνουν - περιμένουν πάντοτε την ώθηση να υπερασπιστουν το δίκαιο. Με κραυγή ή με σιωπή. Το ίδιο είναι.

Η Αγάπη είναι μια άλλη πύρινη χώρα φωτός. Βαθιά κι ανεξερεύνητη , δύσκολη και πολυκύμαντη. Θάλασσα λυτρωτική ,όπου βουτάς και δεν ξαναγεννιέσαι μόνο εσύ,αλλά πολλοί  ακόμα άλλοι φωτεινοί ξεχασμένοι κόσμοι μαζί σου .Γιατι η θάλασσα δεν έπαψε ποτέ ν'αγκαλιάζει τον ουρανό. Πάντα με το ίδιο πάθος τον λατρεύει. Ένα πάθος που συνίσταται απ'όλες τις αποχρώσεις του ιερού γαλανού-του γαλανοού της αδιαπραγμάτευτης αγάπης.
  Δεν αποφάσισα ποτέ αν είναι επιλογή ή χρέος να μιλά κανείς για το φως-ν'αγγίζει ένα τέτοιο ανώτερο θέμα. Ως μορφή προσευχής κατέθεσα αυτά τα λόγια εδώ. Και επιλογικά-ως Ευχή -θα επισυνάψω έναν από τους πιο ωραίους στίχους του Οδυσσέα Ελύτη και θα σας τον αφιερώσω:

''Να χωράς στο κεράκι την στεντόρεια λάμψη,την ηφαιστειακή''

--αγγελική--

Ανάγοντας Αγάπη...

 Δεν περιμένω τις γιορτινές ημέρες , ώστε να μιλήσω γι'αγάπη. Για να πω την αλήθεια μου, δεν μιλάω συχνά γι'αυτήν. Πιστεύω πως δεν πραγματώνεται με λόγια ,αλλά ορίζεται  από πράξεις -πράξεις αναγκαίες, μεγάλες, μικρές, περιττές. Πάντως πράξεις-τέτοιες που καθιστούν φανερή και απτή την θέση του καθενός απέναντι σε ό,τι και σε όσα υπερασπίζεται : συνανθρώπους , ιδέες,  αγαθά ,φιλοδοξίες , πατρίδα, γλώσσα, τέχνη, κατοικίδια ή αδέσποτα ζωάκια--άπειρα άλλα...
 Όσοι επιλέγουν ν'αγαπούν ,διατελούν σε μια σχεδόν μόνιμη κατάσταση μάχης. Και βέβαια δεν αποτελεί αυτή παρά μια μάχη με την  Συνείδησή τους ,που συνεχώς τους ελέγχει ως προς την Δικαιοσύνη με την οποία αντιμετωπίζουν τους άλλους ανθρώπους, την ζωή αλλά οπωσδήποτε και τον ίδιο τον εαυτό τους.
 Συνήθως δεν μιλούν πολύ ,ούτε έντονα ,αλλά τοποθετούνται με σταθερότητα και σιγουριά -συνεπώς μ'εμπιστοσύνη. Και το γνωρίζουμε όλοι καλά το πόσα απρόσμενα θαύματα μπορεί να φανερώσει η κάθε πράξη εμπιστοσύνης   . Επιπλέον αποτελεί θαυμαστό και ξεχωριστό γνώρισμα  να διαθέτει κάποιος την ικανότητα όχι απλά  ν'ακούει , αλλά κυρίως  ν'αφουγκράζεται μ'ενσυναίσθηση . Εξάλλου η Έγνοια η αληθινή ,περισσότερο τα εξωγλωσσικά στοιχεία επεξεργάζεται και από αυτά οδηγείται διακριτικά στην Κατανόηση.
  Μου αρέσει να γνωρίζω ανθρώπους που τους χαρακτηρίζει η δυσεύρετη αυτή Ωραιότητα του εκλεπτυσμένου ήθους, μια Ωραιότητα στην οποία έφτασαν  μετά από  ιδιαίτερο κόπο , χρόνο και πόνο. Είναι σπάνιοι -βασικό γνώρισμα του Πολύτιμου  η Σπανιότητα . Όπως είναι αναμενόμενο οι Ωραίοι ετούτοι συνήθως δεν αναγνωρίζονται από τους πολλούς.  Εξάλλου μας το 'χουν καταθέσει οι προφητικοί ποιητές μας πως οι πολλοί δεν είναι ποτέ έτοιμοι να δεχτούν το Ασυνήθιστο. Τότε λοιπόν το Ασυνήθιστο μετουσιώνεται σε Γενναίο. Δεν απευθύνεται πια στον ρευστό και ενδεχομένως δύστροπο άμεσο κόσμο, αλλά στον ανώτερο και άφθαρτο κόσμο των ιδεών και των  αξιών . Διοχετεύει  πλέον την ανάγκη του για την Αγάπη στα ζητήματα  της Ανθρωπότητας και όχι του μεμονωμένου ατόμου.  Τότε δημιουργεί : λέξεις .τραγούδια, λογοτεχνία ,ζωγραφική ,γλυπτά ή πολλαπλούς τρόπους ουσιαστικής και εμπρακτης βοήθειας -εκδηλώσεις  εξευγενισμένης ανθρωπιάς. Κι έτσι αναδύεται η Ομορφιά που συνέχει τον κόσμο στα δύσκολα. Στην σιωπή, στην μοναχικότητα, στην φύση- μετουσιώνοτας τον ήχο της τόσης βοής σε πολιτισμό.
 Ναι,τους θαυμάζω αυτούς τους ανθρώπους .Είχα την χαρά να γνωρίσω ορισμένους  έως τώρα κι εύχομαι να μου δοθεί η ευνοϊκή τύχη συναντήσω κι άλλους.
Με τον Νου στραμμένο στην Σκέψη τους και μ' Ευγνωμοσύνη γαι την ύπαρξή τους ανάμεσά μας...
--καλές γιορτές !

--------αγγελική--

Ταξιδεύοντας στο πνεύμα των αντιθέτων της Μελαγχολίας του Ντύρερ

   Ο Άλπρεχτ Ντύρερ  -ο Γερμανός ζωγράφος καλλιτέχνης - υπήρξε μια ιδιοφυϊα της Αναγέννησης. Πρόσεχα αυτές τις ημέρες   το έργο του ''Μελαγχολία''. Είναι μια από τις διασημότερες εικόνες ολόκληρης της ευρωπαϊκής χαρακτικής. Ο Άλμπρεχτ το εμπνεύστηκε το 1514. Είχε πλέον ξεφύγει από το πνεύμα της Νυρεμβέργης και του γοτθικού υστερομεσαιωνικού τρόπου και δέχτηκε ξεχωριστές αισθητικές προκλήσεις από τα ταξίδια του στη Βενετία. Η ευρύτητα του πνεύματός του και οι διαφορετικές του αναζητήσεις του γίνονται εμφανείς στο έργο του. Είναι ο πρώτος βόρειος καλλιτέχνης που κατάφερε να συνδεθεί δημιουργικά με την αρχαιότητα και την ιταλική τέχνη. Με όλη του την δύναμη λαχταρούσε να γνωρίσει τον αλλιώτικο κόσμο του μακρινού  παρελθόντος, που διαισθανόταν να υπάρχει ,ενός κόσμου που ακολουθούσε διαφορετικούς νόμους από εκείνους της μεσαιωνικής παράδοσης της πατρίδας του. Θα τον απασχολήσουν η αναζήτηση της ιδανικής ομορφιάς και της αρμονίας καθώς και οι νέες απόψεις της Αναγέννησης για την προοπτική.
 Στην ''Μελαγχολία '' του πάντως ,σκάβει πολύ πιο μέσα απ'την φανταχτερή επιφάνεια της Αναγέννησης και οδηγείται σε μια δημιουργία διαχρονική ,η οποία δίνει διαφορετικά μηνύματα στον κάθε άνθρωπο της κάθε εποχής.
 Βλέπω την ανθρώπινη μορφή με τα φτερά. Τα φτερά είναι κλειστά ,μοιάζουν αδρανοποιημένα. Το βλέμμα φανερώνει έναν νου που βρίσκεται αλλού και αδιαφορεί για το παρόν. Στα χέρια του κρατά έναν διαβήτη.όργανο και σύμβολο της ανθρώπινης ανάπτυξης-αλλά δεν διαφαίνεται κάποια πρόθεση να το χρησιμοποιήσει-ίσως και να μην τις συνειδητοποιεί καν τις δυνατότητες που του δίνει. Από την ζώνη κρέμονται κλειδιά.  Κλειδιά που ίσως ανοίγουν καινούριες πόρτες και καινούριες ευκαιρίες. Αλλά μοιάζει να τα έχει απαξιώσει κι αυτά ετούτη  η ανθρώπινη μορφή.-Πολλά ακόμα εργαλεία και σύμβολα της ανερχόμενης τεχνολογίας αλλά και της βαθύτερης σοφίας υπάρχουν γύρω: ένας πίνακας με στήλες αριθμών,μια κλεψύδρα,γεωμετρικά σχήματα  ,μια σκάλα...--Ένα μωρό κάθεται δίπλα ,με φτερά κι αυτό ,αλλά λυπημένο πολύ. Ίσως να συμβολίζει το Πνεύμα και την Ψυχή που προσδοκά νά μάθει και ν'ανοίξει τα φτερά--να διδαχτεί από την φύση ,να μυηθεί στα σύμβολα της επιστήμης ,να τραφεί από την γνώση.
  Στο πίσω μέρος ίπταται μια νυχτερίδα που επιδεικνύει θριαμβευτικτά τον τίτλο του έργου ''Μελαγχολία'' . Και πιο πίσω απ'αυτό οι αχτίδες του φωτός ,ο Ήλιος και κάτω η Θάλασσα με την θεϊκή   τους απεραντοσύνη.
 Σίγουρα ο ευαίσθητος και διαισθητικός ζωγράφος αφήνει χώρο για να σκεφτούμε. Θεωρώ ότι  στην προκειμένη περίπτωση ,η μελαγχολία είναι το κλειδί :μια ελληνική έννοια λέξη ,χαρισμένη κι αυτή στον κόσμο (δεν αντέχω να μην τα επισημαίνω αυτά με κάθε ευκαιρία)-- η μέλαινα χολή ,όπως την διακρίβωναν οι πρόγονοί μας,η οποία προκαλείται από συγκεκριμένα συναισθήματα (η θάλασσα το σύμβολο των συναισθημάτων) --πως χρησιμοποιείται άραγε εδώ στο μυστήριο έργο του Ντύρερ ;
Προσωπικά  πιστεύω πως θέλει να μας δώσει τη διττή της λειτουργία. Διαισθάνομαι πως την Μελαγχολία του Ντύρερ μπορούμε να την νιώσουμε ανάλογη με τα φτερά που δύνανται ν'ανοίξουν και να πετάξουν ή να μείνουν κλειστά και να καθηλώσουν--ανάλογη με τα κλειδιά που μπορούν να ξεκλειδώσουν ή να κλειδώσουν--με τα εργαλεία που αποτελούν ευκαιρία γνώσης και ανάπτυξης ή και καταστροφής-όπως χρησιμοποιηθούν--με την κλεψύδρα που αδειάζει ή που γεμίζει-θέμα αντίληψης. Πολλά άλλα τέτοια μπορεί να σκεφτεί κανείς . Οπότε και η Μελαγχολία, μπορεί να είναι μια κατάσταση που στερεί την χαρά,την δημιουργία και τις δυνατότητες-μπορεί όμως και να αποτελέσει την Χώρα μέσα στη οποία το δυνατό πνεύμα θα συναντήσει την σοφία που απαιτείται για να διώξει την μελαγχολική κατάσταση μπροστά από τον ήλιο- κι έτσι  θα μείνουν  μόνο οι αχτίδες του δυνατού φωτός που ο ίδιος με την δύναμη της θέλησής του θα έχει κατακτήσει.
 Επιδιώκω να συγκρατώ την αισιόδοξη εκδοχή. Αυτό δεν είναι μια αφελής στάση ζωής, Έχω επίγνωση των δυσκολιών και των μαχών που απαιτούνται για ν'αγγίζει κανείς έστω λίγες στιγμές και ορισμένες  αχτίδες φωτός. Γι'αυτό θαυμάζω όλους εκείνους τους αυθεντικούς της Τέχνης που βρίσκουν τρόπους να μετουσιώνουν το σκοτάδι σε υποδειξη φωτεινής ζωής. Είναι σίγουρο πως τον χαρακτήρα και το χάρισμά τους δεν το διαμόρφωσαν παρά μέσα στις πνευματικές μάχες κι ανησυχίες -γιατί μόνο αυτές οδηγούν στην αλήθεια. Υποκλίνομαι λοιπόν στο βασανιστικό και βασανισμένο πνεύμα όλων  των γνήσια εμπνευσμένων  δημιουργών.

--αγγελική---

Η εμπύρετη πορεία από την Αφαία ως το Μόναχο

Τον Απρίλιο του 1811 ο Κόκερελ,συντροφιά με τους Φόστερ,Χάλλερ και Λινκ ξεκίνησαν από την Αθήνα για μια αρχαιοελληνική περιοδεία ,με πρώτο σταθμό το ναό της Αφαίας Αθηνάς στην Αίγινα, που τότε θεωρούσαν ναό του Πανελληνίου Διός. Σκοπός τους ήταν να μελετήσουν την αρχιτεκτονική του αρχαϊκού αυτού μνημείου. Αμέσως μόλις έφτασαν στο νησί φρόντισαν να προσλάβουν μερικούς Έλληνες εργάτες προκειμένου να βοηθήσουν στη μετακίνηση μεγάλων λίθων.Τη δεύτερη κιόλας μέρα της ανασκαφής συνάντησαν τα πρώτα μαρμάρινα ευρήματα .Δεκαέξι αγάλματα σε καλή κατάσταση και πολλά άλλα θραύσματα δεν άργησαν να έρθουν στο φως.Ο Κόκερελ και ο Χάλλερ κατέβηκαν αμέσως στο λιμάνι και αγόρασαν από τους προκρίτους τα μάρμαρα αντί σαράντα λιρών,την ώρα που ο Φόστερ και ο Λίγκ τα φυγάδευαν ήδη στην Αθήνα.
Οι νέοι κάτοχοι των αιγινήτικων μαρμάρων δεν συμφωνούσαν ως προς τη διάθεση της ανακάλυψής τους.Ο Φόστερ και ο Κόκερελ επιθυμούσαν να καταλήξουν τα μάρμαρα στο Βρετανικό Μουσείο ,ενώ οι δύο άλλοι -Χάλλερ και Λιγκ- προτιμούσαν κάποια γερμανική ηγεμονική συλλογή.
Από τις επιστολές του Κόκερελ  προς τον πατέρα του ,οι οποίες δημοσιεύτηκαν, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πως οι νεαροί Άγγλοι ήταν υπεράνω χρημάτων : <<,'Ελπίζω να εγκρίνεις τη στάση μου αυτή...σίγουρα  η φήμη ότι τ'ανακάλυψα και τα προσέφερα θα έχει μεγαλύτερη σημασία
απ' οποιαδή ποτε χρηματική αποζημίωση κι αν πάρω .....>>
 Ο Βρετανός πολιτικός και ιστορικός της τέχνης Χένρυ Γκάλλυ  Νάιτ,κατέφθασε στην Αθήνα και προσέφερε -ανεπιτυχώς- στους δύο Γερμανούς το ποσό των 2000 λιρών,προκειμένου να παραχωρήσουν τα δικά τους μερίδια στο Βρετανικό Μουσείο.
Την στιγμή που τα ευρήματα επρόκειτο να χωριστούν σε τέσσερα μερίδια και ν'ακολουθήσουν διαφορετικούς δρόμους,καθοριστική στάθηκε η παρέμβαση του Φωβέλ,ο οποίος πρότεινε την σύσταση μιας εταιρείας ,η οποία θα διέθετε τη συλλογή σε ανοιχτή πλειοδοτκή δημοπρασία. Η εταιρεία ιδρύθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1811.
Στο μεταξύ η συλλογή στην Αθήνα κινδύνευε. Η χαρακτηριστική πολιτική αστάθεια των ημερών δεν μπορούσε να εξασφαλίσει τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα των μαρμάρων. Για το λόγο αυτό ο θησαυρός της Αίγινας οδηγήθηκε με ζώα στο πόρτο Γερμενό ,όπου φορτώθηκε για την αγγλκρατούμενη Ζάκυνθο,και από εκεί-λόγω του φόβου μιας επικείμενης γαλλικής επιδρομής ,μεταφέρθηκε στηνασφαλέστερη Μάλτα. Ο Γκέορκ Γκρόπιους ανέλαβε να τακτοποιήσει τα σχετικά με τη δημοπρασία ζητήματα. Η πώληση ορίστηκε να γίνει στη Ζάκυνθο τον Νοέμβριο του 1812 και η είδηση δημοσιεύτηκε στον Τύπο των μεγάλων ευρωπαϊκών κέντρων.
Μολονότι τα μάρμαρα βρισκόταν στη Μάλτα η δημοπρασία έλαβε χώρα στη Ζάκυνθο,όπως είχε προαγγελθεί. Αγοράστηκαν από τον Όττο Βάγκνερ για λογαριασμό του διαδόχου της Βαυαρίας Λουδοβίκου. Συντηρήθηκαν στη Ρώμη από τους Βάγκνερ και Τόρβαλτσεν και κατέληξαν στη γλυπτοθήκη του Μονάχου.

Τα απολλώνια άλγη του επικούριου μισεμού...

Τον 17ο και 18ο αιώνα οι περιηγητές εξέδιδαν πλέον συγγράμματα σχετικά με την σπουδαιότητα της περιήγησης στην Ελλάδα και την πρόοδο της αρχαιογνωσίας. Έτσι, ενέπνευσαν και πολλούς άλλους να τολμήσουν τα δικά τους ''αρχαιολογικά'' ταξίδια. Ήταν κυρίως Γάλλοι και Άγγλοι.
Το 1733 ιδρύθηκε η Εταιρεία Ερασιτεχνών (Society of Diletandi )- η οποία χρηματοδοτούσε  επανειλημμένες μεθοδικές επισκέψεις ειδικευμένων λογίων και αρχιτεκτόνων στην σκλαβωμένη Ελλάδα. . Η δράση αυτής της εταιρείας κράτησε μέχρι το 1830 ,τότε που είχε αρχίσει να πνέει το πνεύμα της απελευθέρωσης της πατρίδας μας.
 Ένα από τα σημαντικά έργα της Society of Diletandi  ήταν η δημοσίευση ενός πεντάτομου έργου σχετικά με τις αρχαιότητες των Αθηνών  (1762-1830) . Άλλη μνημειώδης έκδοση των Ερασιτεχνών είναι εκείνη των αρχαιοτήτων της Ιωνίας (1769).Οι εκδόσεις αυτές ως έργα-σταθμοί του δυτικού νεοκλασσικισμού, στάθηκαν καθοριστικές στην πρόοδο της αρχαιολογικής επιστήμης και συνέχισαν να ενισχύουν την διάθεση των περιηγητών για τα περιηγητικά ταξίδια των δύο πρώτων δεκαετιών του 19ου αι.-τα οποία βέβαια σχεδόν ποτέ δεν παρέμεναν περιηγητικά και μόνο.
 Το γαλλκό αρχαιολογικό ρεύμα ήταν περισσότερο υπόθεση ελληνιζόντων λογίων και συγγραφέων-ενώ η αγγλική κίνηση ήταν πιο πολύ θέμα αρχιτεκτόνων.Έτσι οι Γάλλοι αρχαιόφιλοι εξαπλώθηκαν στα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, ενώ οι Άγγλοι περιορίστηκαν στον χώρο των τεχνών.
 Η όρεξη για λαφυραγώγηση των αχαιοτήτων άρχισε να γίνεται ακόρεστη μετά την δράση του Τόμας Μπρούς ,7ου κόμη του Έλγιν,ο οποίος είχε διοριστεί πρέσβης της Βρεττανίας στην Πύλη από το 1799. Ο ανταγωνισμός των ισχυρών της Δύσης είχε κορυφωθεί,με αποτέλεσμα την πυρετώδη κινητικότητα των αρχαιοτήτων.
Το 1810 ,ο νεαρός Λονδρέζος  Τσαρλς Ρόμπερτ Κόκερελ,γιος του εκκεντρικού αρχιτέκτονα Σάμουελ Κόκερελ .είχε ξεκινήσει για την Ελλάδα έχοντας στις αποσκευές του τα σχέδια των μαρμάρων που είχε αφαιρέσει από τον Παρθενώνα ο κόμης του Έλγιν. Είχε διοριστεί ως έκτακτος βασιλικός αγγελιοφόρος του στόλου. Πολύ ενθουσιώδης και ξεχωριστά όμορφος -κατάφερε γρήγορα να γίνει μέλος αρχαιόφιλης ομάδας-μιας από τις πολλές που συγκροτήθηκαν εκείνη την εποχή στην Αθήνα μεταξύ των νεαρών που καλλιεργούσαν με πάθος τις αρχαίες σπουδές και ορκίζονταν μεταξύ τους αιώνια φιλία και αλληλεγγύη.  Αυτοί οι νεαροί καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες έμελλε να μοιραστούν τις μεγαλύτερες έως τότε αρχαιολογικές ανακαλύψεις ,οι οποίες στέρησαν απο την Ελλάδα-λίγα χρόνια πριν την ανεξαρτησία της δύο σημαντικά καλλιτεχνικά σύνολα της αρχαιότητας: τους Αχαϊκούς Αιγηνίτες από τον ναό της Αφαίας και τον κλασικό γλυπτό διάκοσμο του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες,
 Μετά την ανακάλυψη του αρχαίκού γλυπτού διάκοσμου του ναού της Αφαίας (θ'αναφερθώ και σ΄'αυτήν) -ο Κόκερελ και η ομάδα του (συνολικά τέσσερις : Κόκερελ, Φόστερ,Χάλλερ και Λίνκ) βρέθηκαν μπροστά σε μια εξίσου σημαντική ανακάλυψη: τη ζωφόρο του ναού του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες.Ο ναός είχε πρόσφατα βρεθεί (1765) από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Ζοακίμ Μποσέ -οπότε οι περιηγητές που τον είχαν επισκεφτεί ήταν ακόμα  λίγοι.
Όταν -δυστυχώς-βρέθηκε εκεί η ομάδα Κόκερελ, μια αλεπού που ζούσε ήσυχα ,ξαφνιάστηκε απ΄την κίνηση και τον θόρυβο και βγήκε τρομαγμένη από το λαγούμι της.Τότε ο Κόκερελ κατάφερε να γλιστρήσει μέσα σ' αυτό και ανακάλυψε έναν ανάγλυφο κένταυρο από την εσωτερική ζωφόρο του ναού. Το πρώτο αυτό εύρημα τ'ονόμασαν Προδότη ,γιατί χάρη σ'αυτό έμαθαν το σημείο όπου είχε καταπέσει ο γλυπτός διάκοσμος από την ζωφόρο του ναού του Απόλλωνα. - 'Ομως οι ντόπιοι και οι τουρκικές αρχές αντέδρασαν στην ανασκαφή κι έτσι οι νεαροί ''αρχαιόφιλοι'' έκρυψαν ξανά μέσα στην γη τα πρώτα ευρήματα και αποφάσισαν να επανέλθουν δριμύτεροι και εφοδιασμένοι με τις απαραίτητες άδειες και πιο οργανωμένοι.
Στα κείμενα που άφησαν τα μέλη αυτής της συντροφιάς εξιστορούνται οι λεπτομέρειες της ανασκαφής και της φυγάδευσης των γλυπτών των Βασσών.Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι ττου 1812 από τα μέλη της εταιρείας στην οποία στο μεταξύ είχαν συμπεριληφθεί και ο Γκρόπιους και ο Λη - ο Λη είχε αναλάβει το οικονομικό βάρος των σημαντικών πλέον σε έκταση και διάρκεια ανασκαφικών δραστηριοτήτων. Ο Αλή,γιος του Βελή και Πασάς του Μοριά,έδωσε την άδεια για τις εργασίες μετέχοντας κατά το ήμισυ στα κέρδη όλης της επιχείρησης. Ο Κόκερελ δεν συμμετείχε στην ανασκαφή. Έλειπε τότε στην Σικελία.
 Ο ναός λεηλατήθηκε. Πέρα από την ζωφόρο φυγαδεύτηκαν στην Ζάκυνθο πολλές εκατοντάδες θραύσματα από τον υπόλοιπο διάκοσμο καθώς και από διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη του κτίσματος. Η πώληση ήταν άψογη. Οι αρχαιότητες της Φιγάλειας εκτέθηκαν επί είκοσι μήνες ,ως την δημοπράτησή τους την Άνοιξη του 1814. Πλειοδότησε ο αντιπρόσωπος της Βρετανικής κυβέρνησης . Τα μάρμαρα έφτασαν στο Βρετανικό Μουσείο το 1815.
 Τα περισσότερα μέλη της ομάδας που πήραν μέρος στην ανασκαφή συνέθεσαν κείμενα σχετικά με την περιπετειώδη''αρχαιολογική εργασία τους. Ακόμη και ο Κόκερελ, βασιζόμενος τότε σε εκτενείς αδημοσίευτες σημειώσεις του Χάλλερ,  συνέταξε το χρονικό της λεηλασίας των Βασσών. Αξίζει να σημειωθεί πως οι αφηγήσεις όλων συμπίπτουν στα περισσότερα σημεία. Τα κείμενά τους αλληλοσυμπληρώνονται ,παρόλο που γράφτηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και δεν ήταν όλα προρισμένα για δημοσίευση. Η ειλικρίνειά τους, που αγγίζει συχνά τα όρια της αλαζονείας είναι αφοπλιστική. Κανείς δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να συγκαλύψει ορισμένα συμβάντα ή -έστω- να δικαιολογηθεί για τις πράξεις του.Με την μεγαλύτερη ωμότητα ομολόγησαν όλες τις μεθοδεύσεις τους,τις δωροδοκίες των Τούρκων,τις κρυφές φυγαδεύσεις των αρχαιοτήτων,και τις καταστροφές για τις οποίες ήταν υπεύθυνοι.
Τα κατορθώματα του Κόκερελ και της ομάδας του έτυχαν εγκάρδιας αποδοχής.Ο Βύρων τους δέχτηκε θερμά στον περίγυρό του. Μάλιστα προσέλαβε για κάποιο διάστημα τον Γιάκομπ Λίνκ ως προσωπικό του σχεδιαστή. Η διεθνής λόγια κοινότητα υποδέχτηκε μ' ενθουσιασμό την ανακάλυψη.

----------------------
Μια φωτογραφία από τον ναό του Επικούριου Απόλλωνα που ανέβασα στο instagram στάθηκε η αφορμή για να λάβω από έναν φίλο Βρετανό πολλές  φωτογραφίες που έβγαλε  στο Βρετανικό Μουσείο και απεικονίζουν τα φυγαδευμένα μέλη του ναού.
Παραθέτω εδώ τις πιο χαρακτηριστικές:
Το τοπίο γύρω από τον ναό για να έχουν μια εικόνα του οι επισκέπτες του Μουσείου

τα τμήματα της ζωφόρου που είχε αγκαλιάσει η ιερή γη στον τόπο του ναού και τώρα παγώνουν στην ερημιά της αίθουσας του Μουσείου στην Αγγλία:

Και δυό αρχιτεκτονικά σπαράγματα -ένα θαύμα το καθένα από μόνο του-ένα άρτιο θαύμα!

Μου πήρε λίγο παραπάνω για να συγκεντρώσω και να καταγράψω αυτά τα λίγα στοιχεία εδώ. Η αλήθεια είναι ότι το να μιλώ -με όποιον τρόπο δύναμαι-για την Ελλάδα που φυλάγω και χτίζω μέσα μου, αποτελεί για μένα μια λυτρωτική ανάγκη, όπως ανάγκη είναι και η ίδια η αναπνοή. Όμως όταν σκέφτομαι τους ισχυρούς της Δύσης -οικονομικά μόνον ισχυρούς- που απέσπασαν από τα συνδετικά οστά της Ελλάδας σε μια  εποχή που η ίδια ασθμαίνοντας προσπαθούσε να συνέλθει από την σλκαβιά που την βασάνιζε, εκμεταλλευόμενοι  την αδυναμία στην οποία είχε περιέλθει, τότε θλίβομαι και απογοητεύομαι πολύ. Μου κοστίζει που τα κομμάτια του πολιτισμού μας με την γαλανή τους αύρα έγιναν πια το πιο κόκκινο αίμα διαμαρτυρίας για την σκέψη μας. Βρίσκονται ήδη διακόσια χρόνια τώρα στο Βρετανικό Μουσείο. Μερικές φορές ανησυχώ μήπως η απουσία αυτή τους γίνει συνήθεια. Εκείνο όμως - εκείνο που με συγκλονίζει πιο πολύ απ'όλα είναι όταν προσπαθώ να φανταστώ τις στιγμές που απομακρύνονταν από τον ναό τους . Σίγουρα θα έριχναν πονεμένες ματιές προς τα πίσω  ώσπου  χάθηκε  από τον ορίζοντά τους..
--αγγελική--