Ο ''δορυφόρος'' του Πολυκλείτου ή "Κανών'', 440-430 π.Χ.

 Αποτελεί το υπόδειγμα των αναλογιών ,εκφράζοντας την συμμετρία όπως αυτή επιτυγχάνεται μέσα από την αντίρροπη κίνηση.Το βάρος του σώματος στηρίεται στο δεξί σκέλος ,με το αντίστοιχο χέρι να πέφτει άτονο προς τα κάτω. Αντίθετα ,το αριστερό σκέλος είναι χαλαρό,με δάχτυλα που μόλις αγγίζουν το έδαφος και στρέφει λοξά προς τα έξω ,ενώ το γόντατο παραμένει μετωπικό,μπροστά. Το αντίστοιχο αριστερό χέρι έφερε ένα δόρυ στον ώμο του -"δορυφόρος''--Ο γλύπτης Πολύκλειτος έφτασε στην τέλεια συμμετρία ισοζυγίζοντας αυτές τις αντίρροπες δυνάμεις.
 Επιπλέον το σώμα παρουσιάζεται στην πιο ιδανική μορφή του-μόλις έχει περάσει από την εφηβεία στην ωριμότητα. Η  μορφή του αποδίδεται με φυσικότητα και χάρη η γλυπτική έχει εξελιχθεί σε μια εξαιρετική πλαστική τέχνη. Το βλέμμα του δεν κοιτά τον θεατή-έχει μάλλον μια υποψία αδιαφορίας..Πάντως το πρόσωπό του έχει έκφραση ,καθώς πρέπει να αποδοθεί το ήθος και το πάθος.Τα μισάνοιχτα μάτια,τα μαλλιά,οι μύες,οι φλέβες-όλα έχουν την πρόθεση να προσδώσουν πνοή ζωής στο άγαλμα. Ολόκληρη η παρουσία του σηματοδοτεί το πέρασμα στην κλασική εποχή.,αποζητώντας την ιδανική ομορφιά και την ιδανική συμμετρία με τις τέλεια υπολογισμένες αναλογίες του.Το ιδεώδες του μέτρου αναδεικνύεται μέσα από την σύνθεση και την απλότητα του φυσικού σώματος και μέσα από την νηφάλια και σοβαρή έκφραση του προσώπου που παραπέμπει στην ψυχική αρετή. Αυτό είναι το ζητούμενο της κλασικής εποχής: ''ο καλός καγαθός'' άνθρωπος,
Το απόλυτο ανθρωπιστικό ιδεώδες.

Ο Δισκοβόλος του Μύρωνα

Αν υπήρξε στον κόσμο μια Τέχνη που προσέγγισε τα αρχέτυπα της αυθεντικής ομορφιάς,αυτή ήταν η Τέχνη των κλασικών ελληνικών χρόνων.Αυτή η χρονική περίοδος κράτησε περίπου διακόσια χρόνια ,από το 499 π.Χ. ως το 323 π.Χ. Εξάλλου,γι'αυτό ονομάστηκε κλασική εποχή (κλάσις=τάξη,σειρά ) -επειδή τα λαμπρά επιτεύγματά της αποτελούν μια μοναδική και αξεπέραστη κατηγορία.
 Ο αυθεντικός δισκοβόλος που ήταν ένα χάλκινο έργο του γλύπτη Μύρωνα ,χρονολογείται το 450 π.Χ, και αποτελεί το πρώτο έργο στην ιστορία της τέχνης, που απεικονίζει αθλητή σε κίνηση στιγμής.
Το πρωτότυπο έργο έχει χαθεί. Διαθέτουμε την περιγραφή του Λουκιανού και τα ρωμαϊκά αντίγραφαγια να ζωντανεύουν την ύπαρξή του και την Ιδέα-Μορφή του.
 Ο Μύρωνας ( περ.480- 440 π.Χ.) ,ο αρχαιότεροος γνωστός γλύπτης προκάλεσε τον θαμασμό πολλών μέχρι και σήμερα.
 Ο αθλητής παριστάνεται την στιγμή που συγκεντρώνει όλες τις δυνάμεις του στην εκτέλεση της βολής. Γέρνει έντονα προς τα εμπρός,γέρνοντας τον κορμό και το κεφάλι προς τα δεξιά,ενώ ταυτόχχρονα λυγίζει το γόνατο.Το δεξί του πόδι πατά σταθερά στο έδαφος ,ενώ το δεξί μόλις που στηρίζεται..Το δεξί του χέρι,που κρατά τον δίσκο είναι απλωμένο προς τα πίσω,ενώ το αριστερό του το έρνει στο γόνατο,ωστε να ισορροπήσει το κορμί του. Οι τεντωμένοι μύες ,οι φουσκωμένες φλέβες και  η στάση του κορμιού του μαρτυρούν την ένταση που βιώνει εκείνη τη στιγμή. Το πρόσωπο όμως παραμένει γαλήνιο. Ο αθλητής πρέπει να αυτοσυγκεντρωθε΄για να πετύχει την καλύτερη δυνατή ρίψη.
 Ο Δισκοβόλος του Μύρωνα εάναι αποτέλεσμα  προσεκτικής μελέτης του ανθρώπινου σώματος.
Ο κορμός του δεντρου προστέθηκε από κάποιους αντιγραφείς για στατικούς λόγους, Στο πρωτότυπο δεν υπάρχει .Επίσης σε διάφορα αντίγραφα παρουσιάζεται διαφορετική η φορά του προσώπου που κοιτά μπροστά. Αλλά συμβαίνουν αυτά στις Ομορφιές που δημιουργούν την ανάγκη πολλαπλών μιμήσεων.
Εμείς ας νοσταλγούμε πάντα εκείνο το πρότυπο και πρωτότυπο...

Είπε ο Πλάτωνας για το Ωραίο και την Τέχνη...

 

-ΠΛΑΤΩΝΑΣ
---------------------------------------
--''το θεϊκό είναι  ωραίο,σοφό ,καλό και έχει όλες τις σχετικές με αυτά ιδιότητες''

--''εκείνοι που τους αρέσουν τα ακούσματα και τα θεάματα,θαυμάζουν τις ωραίες φωνές,τα χρώματα,τα σχήματα και όλα όσα δημιουργούνται από τέτοια στοιχεία, αλλά η νοητική τους ικανότητα δεν τους δίνει την δυνατότητα να αντικρίσουν την καθεαυτό φύση του ωραίου.''

--''Όπου υπάρχει μέτρο και συμμετρία γίνονται παντού κάλλος και αρετή. Αν δεν είμαστε ικανοί λοιπόν να συλλάβουμε το ωραίο με μια μόνο μορφή του,ας το συλλάβουμε με τρεις: το κάλλος την συμμετρία και την αλήθεια''

--''και μην νομίζεις πως η ασχήμια είναι κάτι διαφορετικό από την ασυμμετρία που παντού και πάντα είναι κακόμορφη''

--το καλό είναι βέβαια πάνοτε ωραίο και το ωραίο δεν είναι ποτέ άμετρο.Άρα και για το έμβιο ισχύει το ίδιο:για να είναι καλό πρέπει να διέπεται από μέτρο.Καμιά συμμετρία ή αμετρία δεν είναι πιο σημαντική από αυτήν που υπάρχει ανάμεσα στην ίδια την ψυχή και το ίδιο σώμα.''

--'' δύο πράγματα είναι αδύνατον να συντεθούν σωστά χωρίς την παρουσία κάποιου τρίτου,αφούχρειάζεται ένας συνθετικός δεσμός.Ο πιο ωραίος δεσμός είναι αυτός που καταφέρνει να δημιουργήσει από τα συνδεόμενα μέλη και τον εαυτό του το πιο ομοιογενές σύνολο-και αυτό το επιτυγχάνει με τον αλύτερο ρόπο η γεωμετρική αναλογία''

--''τα υπόλοιπα ζώα δεν έχουν την αίσθηση της τάξεως ή της αταξίας στις κινήσεις που αποκαλούνται ρυθμικές και αρμονικές.Σ'εμάς όμως οι θεοί που χορεύουν μαζί μας,αυτοί μας έχουν δώσει ανάμεικη με ηδονή αίσθηση του ρυθμού και της αρμονίας''

--''όλοι ,και οι καλοί επικοί ποητές,δεν είναι εξαιτίας της επιστημονικής κατάρτισης ,αλλά επειδή είναι θεόσταλτοι και ένθεοι που δημιουργούν όλα αυτά τα μεγάλα έργα-----δεν είναι ανθρώπινα υα ωραία ποήματα,ούτε ανήκουν στους ανθρώπους,αλλά θεία και ανήκουν στους θεούς Και οι ποιητές δεν είναι παρά διερμηνείς των θεών-ο καθένας μονάχα ενός θεού.''

-- όποιος οδηγείται στις πόρτες της ποίησης χωρίς την μανία των Μουσών ,έχοντας πιστέψει ότι θα γίνει μεγάλος μόνο με την τέχνη του, οίδιος δεν πετυχαίνει και η ποίησή του αφανίζεται από την ποίηση όσων κατέχονται από τη μανία- Αυτή λοιπόν η μανία είναι η καλύτερη απ'όλους τους ενθουσιασμούς.΄΄

--''η μίμση είναι ένα είδος δημιουργίας,όπως λέμε ειδώλων και όχι των ίδιων των πραγμάτων''

--'' Λοιπόν ,η τελειότητα,η ομορφιά και η ορθότητα κάθε ζωντανού όντος και κάθε κατασκευάσματος και κάθε πράγματος,δεν έχει να κάνει με τίποτα άλλο ,παρά μόνο με την χρήση για την οποία από κατασκευή ή από την φύση το το καθένα προορίζονται.''

--''τα έργα της φύσης είναι πρωτότυπα και μεγαλοπρεπή και αποτελούν ανεξάντλητη πηγή για όλα τα μικρότερα που φτιάχνει η τέχνη. ''

Ο πυρετός της Ομορφιάς...

Ο Παρθενώνας ήταν και είναι είναι ένα αγνό και τέλειο δείγμα δωρικής αρχιτεκτονικής. Ο Έλγιν θεώρησε ότι θα ήταν άκρως σημαντικό για τις τέχνες να εξασφαλίσει πρωτότυπα δείγματα από κάθε τμήμα του κτιρίου. Αυτά αποτελούνται από ένα κιονόκρανο,πιστές τομές των κιόνων,-ώστε να διακρίνεται η ακριβής καμπύλη που χρησιμοποιήθηκε στις ραβδώσεις,μια τρίγλυφο,-στοιχεία από το γείσο καθώς και μερικά από τα μαρμάρινα πλακίδια με τα οποία στεγάζονταν το περιστύλιο .Έτσι δεν θα επωφελούνταν μόνο ο γλύπτης μελετώντας κάθε στοιχείο της τέχνης του,καμωμένο στον χρυσό αιώνα του Περικλή από τον ίδιο τον Φειδία -ή σύμφωνα με τις οδηγίες του ,αλλά και ο πρακτικός αρχιτέκτονας θα μπορούσε να εξετάσει κάθε λεπτομέρεια του κτιρίου -ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται ο σπόνδυλοι των κιόνων χωρίς την χρήση κονιάματος ,ωστε να δίνουν την αίσθηαη ενιαίων όγκων.
 Η αρχική πρόσβαση στην Ακρόπολη από την πεδιάδα των Αθηνών ήταν μια μακριά σκάλα που άρχιζε στη βάση του Αρείου Πάγου και κατέληγε στα Προπύλαια. Τα Προπύλια ήταν μια εξάστηλη στοά με δύο πτέρυγες,στεφανωμένη με ένα αέτωμα,Ο στολισμός με γλυπτά δεν μπορεί να διαπιστωθεί,αφού ο θρυγκός και το αέτωνα είναι κατεστραμμένα .Ο Έλγιν απέσπασε ένα δωρικό κι ένα ιωνικό κιονόκρανο από τα ερείπια.Δεξιά των Προπυλαίων υπήρχε ένας ναός αφιερωμένος στην άπτερο Νίκη.Αυτός ο ναός είχε ανεγερθεί από την πώληση λαφύρων ,τα οποία συγκεμτρώθηκαν στους ένδοξούς αγώνες για τηνελευθερία,στο Μαραθώνα,στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές.στη ζωφόρο ου είχαν λαξευτεί πολλά επεισόδια από τις αξιομνημόνευτες αυτές μάχεςΤα μόνα τήματά της που διέφυγαν τις καταστροφές των βαρβάρων είχαν ενσωματωθεί στον τοίχο μιας γειτονική πυριτιδαποθήκης και το ωραιότερο κομμάτι είχε τοποθετηθεί ανάποδα. χρειάστηκε όλη η επιρροή του λόρδου Έλγιν στην ΄Πύλη και πολύ μεγάλη επιμονή για 'αφαιρεθούν τα κομμάτια.Τελικά το κατάφερε-Αυτά απεικονίζουν τους Αθηναίους να πολεμούν σώμα με σώμα με του; Πέρσες. το πνεύμα με το οποίο απεικονίζονται τα συμπλέγματα των μαχητών είναι θαυμάσιο-συγκεκριμένα μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την άμιλλα τεσσάρων πολεμιστών που προσπαθούν να διασώσουν το νεκρό σώμα ενός από τους συντρόφους τους,πράγμα που εκφράζεται με ασυνήθιστη ζωντάνια.Αυτά τα ανάγλυφα και μερικά από τα πολύτιμα γλυπτά,αφού αφαιρέθηκαν ,μεταφέρθηκαν στον ''Μέντορα'',ένα πλοίο που ανήκε στο λόρδο Έλγιν και που δυστυχώς ναυάγησε έξω απ'τα Κύθηρα.Έγινε κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασωθεί το πολύτιμο φορτίο.Διασώθηκαν μόνο μερικά κιβώτια...

ελγίνεια ήταν η μεθόδευση -όχι τα Γλυπτά...

Το 1799,έτος  που ο λόρδος Έλγιν διρίστηκε πληρεξούσιος πρέσβης της αυτού μεγαλειότητας στην Οθωμανική Πύλη ,έτυχε να συναναστρέφεται τακτικά με τον κύριο Χάρρισσον, έναν ιδιαίτερα φημισμένο αρχιτέκτονα στη δυτική Αγγλία ,ο οποίος είχε παρουσιάσει εκεί ποικίλα και πολύ λαμπρά δείγματα της επαγγελματικής του δεινότητας ,ιδίως σε ένα δημόσιο κτίριο ελληνκής αρχιτεκτονικής σττο Τσέστερ. Ο κύριος Χάρρισσον εξάλλου είχε κάνει πολυετείς σπουδές στη Ρώμη. Γι'αυτό ο λόρδος Έλγιν τον συμβουλεύτηκε για τα ενδεχόμνα οφέλη του από την τέχνη της Ελλάδας,σε περίπτωση που θα βρισκόταν η δυνατότητα να μελετηθούν επακριβώς η αρχιτεκτονική και η γλυπτική της αρχαίας Ελλάδας. Ο κύριος Χάρρισσον είχε την πεποίθηση πως μολονότι υπήρχαν ακριβείς μετρήσεις των κτιρίων της Αθήνας, ένας νέος καλλιτέχνης ποτέ δεν θα μπορούσε να σχηματίσει εικόνα των λεπτομερειών,των συνδυασμών και της γενικής αίσθησης ,χωρίς να έχει μπροστά του μια απτή αναπαράστασή τους,όπως  μόνο τα εκμαγεία μπορούν να προσφέρουν Αυτή η άποψη αποτέλεσε το κίνητρο για τις επιδιώξεις του λόρδου Έλγιν στην Ελλάδα. Σκέφτηκε πως έπρεπε να επωφεληθεί από τις οποιεσδήποτε ευνοϊκές συνθήκες θα μπορούσε να του προσφέρει η ιδιότητά του ως πρεσβευτή .Θα έπρεπε βέβαια  να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο γλύπτες,αλλά και αρχιτέκτονες και σχεδιαστές για να περισώσουν από τη λήθη ,με κάθε διεξοδική σχολαστικότητα,όσα αρχιτεκτονικής και γλυπτικής είχαν διασωθεί από τις καταστροφές του χρόνου και τους βανδαλισμούς των κατακτητών. Πρότεινε στην κυβέρνηση της αυτού μεγαλειότητας να στείλει επιτόπου διάσημους Άγγλους καλλιτέχνες ,άξιους να συγκεντρώσουν αυτές τις πληροφορίες.Οι υπουργοί όμως αρνήθηκαν να ασχοληθούν με αυτήν την υπόθεση.Τότε ο λόρδος αποφάσισε να προσλάβει με δικά του έξοδα κάποιους από τους καλλιτέχνες, Η αμοιβή για την εργασία τους ξεπερνούσε όμως κατά πολύ τις δυνατότητές του. Ωστόσο ,όταν έφτασε στην Σικελία είχε την μεγάλη τύχη να πείσει τον Τίττα Λουζιέρι ώστε ν'αναλάβει την εκτέλση του σχεδίου του.Ο Λουζίέρι είχε βαθιά γνώση των τεχνών,απεριόριση καλαισθησία ,και την πιο σχολαστική ακρίβεια στην αντιγραφή οποιουδήποτε θέματος επρόκειτο ν'αναλάβει. Προσέλαβε τους πιο διάσημους formatori,οι οποίοι θα κατασκεύαζαν matreformi (μήτρες) για τα εκμαγεία-όπως επίσης τον σινιόρ Μπαλέστρα ,τον πρώτο αρχιτέκτονα του τόπου,και τον Ιττάρ,έναν νέο άνδρα με μεγάλο ταλέντο,οι οποίοι θ'αναλάμβαναν το αρχιτεκτονικό μέρος του σχεδιίου- και τέλος κάποιον Τεοντόρε,έναν Κλμούκο,ο οποίος είχε διακριθεί  στη Ρώμη για την δεξιοτεχνία του ως σχεδιαστή. Ο λόρδος Έλγιν απέσπασε από την τουρκική κυβέρνηση την άδεια να εγκαταστήσει αυτούς τους έξι καλλιτέχνες στην Αθήνα,όπου και έφεραν εις πέρας τις εργασίες σε διάρκεια τριών ετών,με την επιτήρηση του Λουζιέρι. Τελικά το σχέδιο του Έλγιν πραγματοποιήθηκε από κάθε άποψη.

Τα ''Φτερά'' που μας πήραν ,να τα θυμόμαστε !

 Ο Έλγιν μοιάζει να ξεκίνησε με αγαθούς σκοπούς επιδιώκοντας να αναστηλώσει το νεοσύστατο μέγαρό του με ελληνικές αρχαιότητες αλλά και να δωρίσει στις τέχνες και τον πολιτισμό πιστά αντίγραφα των αριστουρφημάτων της κλασικής τέχνης. Η βρετανική κυβέρνηση αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει μια τέτοια αποστολή,οπότε αποφάσισε να το κάνει με δικά του έξοδα.Το 1800 έφερε στην Ελάδα τον Τζοβάννι Μπαττίστα Λουζιέρι ,έναν φημισμένο τοπογρλαφο ,καθώς και μια ομάδα ειδικευμένων κατασκευαστών γύψινων εκμαγείων. Επιπλέον εξασφάλισε ειδική άδεια ώστε οι απεσταλμένοι του να μπορέσουν να εργαστούν στην απαγορευμένη ως τότε Ακρόπολη. Το πράγμα όμως δεν σταμάτησε εκεί. Εκμεταλλευόμενος την μοναδική συγκυρία που περιέβαλε την πρεσβεία του-καθώς η Αγγλία μετατράπηκε ξαφνικά σε κύριο προστάτη και εγγυητή της Οθωμανικής ακεραιότητας- ο Έλγιν απέσπασε από τον σουλτάνο Σελίμ Γ' ένα δεύτερο φιρμάνι, το οποίο έφερε λαχανιασμένος στην Αθήνα τον Αύγουστο του 1801 ο Φίλιπ Χάντ,φιλόλογος και ιερέας της βρετανικής πρεσβείας. η άδει αυτή επέτρεπε στους απεσταλμένους του Έλγιν να στήσουν ικριώματα γύρω από τα μνημεία της Ακρόπολης,να διενεργήσουν παντός είδους ανασκαφές και να αποσπάσον μάρμαρα με ανάγλυφα ή επιφραφές  Η καλλιτεχνική ομάδα δεν άργησε να μετατραπεί σε συμμορία,η οποία κεντρισμένη από τον πρέσβη,αλλά και τις μεγάλες δυνατότητες κέρδους, επιδόθηκε σε μοναδικούς βανδαλισμούς.  Αφαιρέθηκαν βιαίως τμήματα από την ζωφόρο,τα εναέτια και τις μετόπες του Παρθενώνα, λεηλατήθηκε ο γλυπτός διάκοσμος από τον ναό της Απτέρου Νίκης, αποσπάστηκαν αρχιτεκτονικά  μέλη και γλυπτά από τα Προπύλαια και το Ερέχθειο. Από τον Παρθενώνα μόνο αρπάχτηκαν 56 πλάκες της ζωφόρου ,15 μετόπες και 17 εναέτιες μορφές. Η Αττική η Πελοπόνησος και οι Κυκλάδες λεηλατήθηκαν.Αποσπάστηκαν και λαφυραγωγήθηκαν πολύτιμα μάρμαρα,όπως φατνώματα από το Θησείο,από το θέατρο του Διονύσου,ένα κολοσσιαίο άγαλμα του θεού,δύο κεφαλές φιλοσόφων από την Ακρόπολη,αρχιτεκτονικά μέλη από την Πνύκα και τις Μυκήνες κι ένας βωμός από την Δήλο. Η απληστία τους έφτασε σε σημείο να επιθυμούν να μεταφέρουν ολόκληρο το Ερέχθειο,αν βρισκόταν στον Πειραιά ένα μεγάλο αγγλικό πολεμικό πλοίο,το μνημείο του Λυσικράτους,αν δεν αντιδρούσαν οι Καπουτσίνοι μοναχοίπου το χρησιμοποιούσαν ως βιβλιοθήκη...την Πύλη των Λεόντων των Μυκηνών ,,,,αν δεν ήταν τόσο βαριές οι πέτρες!

(έπεται συνέχεια...)

Η λεηλατημένη ομορφιά σκόπευε ν' αναγεννήσει την Ευρώπη και τον Πολιτισμό...

Ως το τέλος του 17ου αι. οι συλλογές των αρχαιοτήτων πληθαίνουν θεαματικά στην Ευρώπη. Ο Κλασικισμός του 17ου και 18ου αι, θα δώσει νέα πνοή στις σχετικές έρευνες. Ήδη το 1586 η ίδρυση στο Λονδίνο του Κολεγίου των Αρχαιοφίλων προοιωνίζεται τις μεγάλες συσσωματώσεις των ειδικευμένων λογίων-δημόσιες και ιδιωτικές.. Κατά τον 18ο αιώνα θα λειτουργήσουν και οι πρώτες μεγάλες δημόσιες συλλογές αρχαιοτήτων:Μουσείο Καπιτολίνο ,1743-Βρετανικό Μουσείο 1753-μουσείο του Λούβρου,1791). Μέσα από τα κέντρα αυτά-τά μουσεία,τις βιβλιοθήκες,τις ακαδημίες και τις αρχαιόφιλες εταιρίες προετοιμάζεται η αρχαιολογική στροφή. Οι θεωρητικές συνθέσεις,όπως είναι ευνόητο, στηρίζονται στην μελέτη των αρχαιοτήτων. Οι μεθοδικές κατατάξεις απαιτούν την συγκέντρωση μιας ικανής μάζας υλικού. Η ζήτηση των αρχαιοτήτων αυξάνεται σημαντικά κατά την περίοδο των μεγάλων αυτών συστηματοποήσεων. Η νέα επιστήμη αποζητά τη επαφή της με την Ελλάδα και τις αρχαιότητές της από την ομηρική ως την ελληνιστική εποχή. Το πλήθος των σημαντικών συλλογών ελληνικών αρχαιοτήτων που συστήνονται στη Δύση μαρτυρεί το εύρος και την ένταση της λεηλασίας των αρχαιοτήτων. Τα δύο κύρια ρεύματα περιηγητών στις ελληνικές περιοχές με αρχαιολογικό ενδιαφέρον προέρχονται από την Αγγλία και τη Γαλλία. Αυτό που αξίζει να τονιστεί-γιατί εξηγεί και μελλοντικές συμπεριφορές-είναι το γεγονός πως το γαλλικό αρχαιολογικό ρεύμα του 18ου αι. είναι κυρίως υπόθεση των ελληνιζόντων λογίων και συγγραφέων,ενώ η αγγλική αρχαιολογική κίνηση είναι περισσότερο θέμα αρχιτεκτόνων.
 Η θήρα των ελληνικών αρχαιοτήτων δεν εξαντλείται στις επιχειρήσεις των Γάλλων και των Βρετανών.Οι Γενουάτες,οι Ενετοί,οι Καταλανοί,οι Ρώσοι-κατά την διάρκεια της παρουσίας τους στις ελληνικές περιοχές λαφυραγώγησαν κι αυτοί αρχαίους θησαυρούς.

(έπεται συνέχεια...)